İşçilerin yıllık izinleri birikirse ne olur?

Bu, hem hukuka aykırı bir uygulama hem de büyüyen bir mali yükümlülüktür. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez; kullandırılmayan izinler, iş sözleşmesi sona erdiğinde son ücret üzerinden ödenmek zorundadır.

4857 sayılı İş Kanununun 53'üncü maddesinde; işçilere yıllık izin verileceği ve yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği hükme bağlanmıştır. Bu, izin hakkının niteliğini gösterir: işçi "izin kullanmak istemiyorum, ücretini alayım" diyemez; işveren de bu yönde bir anlaşma yapamaz.

Aynı Kanunun 56'ncı maddesinde; yıllık iznin, Kanunda gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesinin zorunlu olduğu düzenlenmiştir. Yani izni planlamak ve kullandırmak işverenin yükümlülüğüdür; işçinin talep etmemesi bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.

59'uncu maddede; iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği belirtilmiştir. Buradaki kritik nokta şudur: ödeme, iznin hak edildiği yılın değil, ayrılış tarihindeki güncel ücret üzerinden yapılır. Dolayısıyla biriken izin, her yıl ücret artışıyla birlikte maliyeti büyüyen bir yükümlülüğe dönüşür.

60'ıncı maddede ise yıllık ücretli izinlerin, yürütülen işlerin niteliğine göre yıl boyunca hangi dönemlerde kullanılacağının yönetmelikle belirleneceği düzenlenmiştir. İlgili yönetmelikte; izinlerin izin kurulu aracılığıyla planlanması ve izin kayıt belgesi tutulması gibi usuller yer alır.

Sayıştay'ın 2022 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediyede işçilerin yıllık izinlerinin mevzuata uygun şekilde kullandırılmadığı ve bu nedenle yıllık izinlerin birikmekte olduğu görülmüştür. Bulguda 4857 sayılı Kanunun 53, 56, 59 ve 60'ıncı maddelerine yer verilmiştir.

Uygulama önerisi: her yıl başında izin planı yapın; hangi işçinin hangi dönemde izin kullanacağı önceden belirlensin ve birim amirleri bu plana uysun. İşyerinizde izin kurulu oluşturun ve izin kayıt belgelerini düzenli tutun; denetimde ilk istenen belge budur. Kişi bazında devreden izin gün sayısını izleyin ve belirli bir eşiği aşan personel için uyarı üretin. Biriken izinlerin parasal karşılığını hesaplayıp mali tablolarınızda görünür kılın; bu, gerçekleşmiş bir yükümlülüktür. Yapısal olarak izin kullandırılamıyorsa sorun personel sayısındadır; çözümü kadro ve vardiya planlamasında arayın. Aynı ilkeler, hizmet alımıyla çalıştırılan işçiler bakımından da yüklenicinin yükümlülüğü olarak takip edilmelidir.