Kaldırımın küçük bir kısmını işgal edenden harç almayabilir miyiz?

Doğru değil. Kanun, işgal harcı bakımından alan eşiğine dayalı bir muafiyet öngörmemiştir. Ayrıca izinsiz işgaller de mükellefiyeti kaldırmaz; "ceza mahiyetinde harç" diye bir kategori de bulunmamaktadır.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun işgal harcının konusunu düzenleyen 52'nci maddesine göre; yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının, herhangi bir maksatla ve yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak geçici olarak işgal edilmesi işgal harcına tabidir. Aynı maddede; bu yerlerin izinsiz işgallerinin mükellefiyeti kaldırmayacağı açıkça hükme bağlanmıştır.

Bu hükmün iki sonucu vardır:

1. İzin alınmış olsun ya da olmasın, işgal varsa harç doğar. İzinsiz işgalde belediye ayrıca idari yaptırım uygulayabilir; ancak bu, harç mükellefiyetini ortadan kaldırmaz.
2. Harç, harçtır; ceza değildir. İzinsiz işgalde "cezalı" bir harç oranı uygulamak yerine, harç kendi tarifesi üzerinden alınır ve ayrıca ilgili mevzuata göre idari para cezası veya işgalin sona erdirilmesi işlemi yürütülür.

İdarenin kendiliğinden belirlediği bir eşik ("kaldırımın üçte birini geçmeyen işgaller") ise kanunda bulunmayan bir muafiyettir. Vergi ve harçlarda muafiyet ve istisna ancak kanunla konulabilir; idarenin uygulamayla muafiyet yaratması mümkün değildir. Kaldı ki bu eşik, uygulamada işgallerin büyük kısmını kapsamı dışında bırakarak önemli bir gelir kaybına yol açar.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediyenin sorumluluk alanındaki yol ve kaldırımları işgal eden özel işyerlerinden işgal ücreti tahsil edilmediği görülmüştür. Bulguda; idare tarafından özel işyerlerinin kaldırım alanının üçte birini geçmeyen işgalleri için işgal harcı alınmadığı, bu sınırı aşan işgallerde ise ceza mahiyetinde harç tahsil edildiği tespit edilmiştir. Sonuç bölümünde; idare tarafından sorumluluk alanındaki yerlere ilişkin Kanun kapsamındaki işgallerden harç alınması gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: işgal harcı tarifenizi meclis kararıyla, Kanunun çizdiği alt ve üst sınırlar içinde ve metrekare-gün esasına göre belirleyin; uygulamada eşik veya muafiyet yaratmayın. Zabıta ekiplerine, işgalleri fotoğraflı ve ölçülü tutanakla tespit ettirin; tutanakta işgal edilen alan, süre ve işgalcinin bilgileri bulunsun. Tespit edilen her işgal için tahakkuk oluşturun; izinli olanlardan harç, izinsiz olanlardan hem harç hem de mevzuatın öngördüğü idari yaptırım uygulayın. Yıl içinde tekrarlayan işgalleri abone benzeri bir kayıtta izleyin; her seferinde yeniden tespit yapmak zorunda kalmazsınız. Kaldırım ve yaya güvenliği bakımından işgalin sürdürülemeyeceği yerlerde, harç almakla yetinmeyip işgale son verin.