Gecekondu fonu gelirlerini nasıl izlemeliyiz?

Doğru değil. Gecekondu fonu belirli bir amaca tahsisli bir gelirdir: ilgili belediye adına açılacak özel hesapta toplanması ve karşılığının gider bütçesinin ilgili tertibine tahsis amacı doğrultusunda ödenek olarak konulması gerekir.

775 sayılı Gecekondu Kanununun "Fonların teşkili ve kullanılması" başlıklı 12'nci maddesinde; maddede belirtilen kaynaklardan sağlanacak gelirlerin, ilgili belediyeler adına açılacak özel hesaplarda toplanacağı hükme bağlanmıştır. 13'üncü maddesinde ise bu fonlarda toplanan paraların hangi işlerde kullanılabileceği ayrıntılı olarak sayılmıştır.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin "Belirli bir amaca tahsisli gelirler ve alınan paylar" başlıklı maddesinde ise muhasebe düzeni belirlenmiştir: "775 sayılı Gecekondu Kanununun 12'nci maddesi gereği kurulan fonda toplanacak paralar gelir bütçesinin ilgili bölümüne gelir kaydedilir. Diğer taraftan gider bütçesinin ilgili tertibine tahsis amacı doğrultusunda kullanılmak üzere ödenek konulur. Bu fondan yapılan harcamalarda 775 sayılı Kanunda belirtilen usul ve esaslara uyulur."

Buradan üç yükümlülük çıkar:

1. Özel hesap: fon gelirleri, belediyenin diğer gelirleriyle karışmayacak şekilde ayrı bir banka hesabında toplanır.
2. Gelir ve ödenek bağlantısı: gelir bütçesine kaydedilen tutarın karşılığı, gider bütçesinde tahsis amacına uygun bir tertibe ödenek olarak konulur.
3. Harcama sınırı: fondan yapılacak harcamalar, yalnızca 775 sayılı Kanunda sayılan amaçlar için ve o Kanunun usul ve esaslarına göre yapılır.

Özel hesabın açılmaması ve ödeneğin ayrılmaması halinde; tahsisli gelir fiilen genel giderlere harcanmış olur ve tahsis amacı ortadan kalkar. Bu, mali tabloda da izlenemez hale gelir.

Sayıştay'ın denetim raporlarından birinde; bir belediyede gecekondu fonu için özel bir banka hesabı açılmadığı ve bu gelirin karşılığının bütçeye özel ödenek olarak kaydedilmediği tespit edilmiştir. Bulguda 775 sayılı Kanunun 12 ve 13'üncü maddeleri ile Yönetmeliğin ilgili maddesine yer verilmiştir. Kamu idaresi cevabında, tespitte belirtilen hususlar hakkında gerekli düzeltmelerin yapılacağını belirtmiştir.

Uygulama önerisi: fon için ayrı bir banka hesabı açın ve hesabın adında fonun adı yer alsın. Fon kapsamına giren gelir kalemlerini (arsa satışları, taksitler, kira gelirleri gibi) liste haline getirin; tahsilat sisteminde bu kalemlerin doğrudan fon hesabına yönlendirilmesini sağlayın. Yıllık bütçe hazırlığında, tahmini fon gelirine karşılık gelen tutarı gider bütçesinde ilgili tertibe ödenek olarak koyun. Fondan yapılan her harcamada, harcamanın 775 sayılı Kanunun hangi amacına dayandığını onay belgesine yazın. Yıl sonunda fonun gelir-gider ve devreden bakiye durumunu ayrı bir tabloda gösterin; aynı disiplini, otopark geliri gibi diğer tahsisli gelirler için de uygulayın.