Katı atık bedelini eksik tahakkuk ettirmemek için ne yapmalıyız?

En yaygın iki kaynak vardır: abone kapsamının dar tutulması ve sayaç okumalarının düzenli yapılmaması. Bedel, hizmetten faydalanan tüm aboneler için ve her ay tahakkuk etmelidir.

Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin düzenlemenin tanımlar bölümünde; abone, "su ve atıksu ve katı atık hizmetlerinden faydalanan ve/veya faydalanacak gerçek veya tüzel kişi" olarak tanımlanmıştır. Ücret ise; 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun mükerrer 44'üncü maddesi gereği çevre temizlik vergisi ile aynı Kanunun 87'nci maddesi uyarınca kanalizasyon harcamalarına katılma payı ve 2560 sayılı Kanunun 13'üncü maddesi uyarınca alınan kullanılmış suları uzaklaştırma bedelini de içerecek şekilde, atıksu ve evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında alınan bedeli ifade eder.

Tanımdaki "faydalanan ve/veya faydalanacak" ifadesi önemlidir: bedelin muhatabı, hizmetten fiilen yararlanan herkestir. Kapsamın yalnızca belirli abone gruplarıyla sınırlandırılması eksik tahakkuka yol açar.

İkinci kaynak, okuma düzenidir. Su ve kanalizasyon idarelerinin tarife yönetmeliklerinde tipik olarak; abonelerin sayaç üzerindeki tüketimlerinin idarenin görevli elemanlarınca periyodik olarak okunacağı ve bir önceki okuma ile arasındaki fark bulunmak suretiyle aylık dönemler halinde tahakkuka bağlanacağı düzenlenmiştir. Sayaç bazı aylarda okunmazsa; su tahakkuku sonraki okumada toplu yapılsa bile, katı atık bedeli okunmayan aylar için hiç hesaplanmayabilir ve bedel kalıcı olarak kaybedilir.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediyede katı atık bertaraf hizmeti ücretlerinin tam tahsil ve tahakkukunun yapılmadığı görülmüş; sonuç bölümünde bu ücretlerin tam tahsil ve tahakkuk ettirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bir başka 2024 yılı raporunda ise; bir su ve kanalizasyon idaresinde abonelerin sayaçlarının her ay düzenli şekilde okunmaması sebebiyle katı atık bedellerinin eksik tahakkuk ettirildiği tespit edilmiş; idarenin aylık dönemler halinde sayaçların okunmasını sağlaması, okunamayan sayaçlar için ise abone sisteminin, kullanıma dayalı olarak katı atık bedelini tüm aylar için hesaplaması gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: abone veri tabanınızda su aboneliği olan ancak katı atık bedeli tahakkuk etmeyen kayıtları sorgulayın; bu liste genellikle doğrudan gelir kaybını gösterir. Okuma performansını ay ve bölge bazında raporlayın; okunmayan sayaç oranı yüksek bölgelerde okuma planınızı gözden geçirin. Abone sisteminize, sayaç okunamadığı aylarda da katı atık bedelinin tahakkuk etmesini sağlayan bir kural tanımlayın. Tarifenizi meclis kararıyla ve hizmetin maliyetine dayanarak belirleyin; tarife kararında hangi abone gruplarının hangi bedeli ödeyeceği net olsun. Konut dışı (işyeri, sanayi, kamu) abonelerin sınıflandırmasını ayrıca kontrol edin; eksik tahakkukun büyük kısmı bu gruplarda çıkıyor.