Hakedişten kestiğimiz SGK ve vergi borcunu hangi hesapta izleriz?

Doğru hesaplar 360-Ödenecek Vergi ve Fonlar ile 361-Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri hesaplarıdır. 333-Emanetler Hesabı bu kesintiler için uygun değildir.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 360-Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına ilişkin "Hesabın niteliği" başlıklı maddesinde; bu hesabın, mevzuatı gereği kamu idarelerince sorumlu veya mükellef sıfatıyla vergi dairesine ödenmesi gereken her türlü vergi, resim, harç ve benzeri borç tutarlarının izlenmesi için kullanılacağı; "Hesabın işleyişi" başlıklı maddesinde ise mevzuatı gereğince nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarların bu hesaba alacak kaydedileceği düzenlenmiştir.

361-Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabı ise, sosyal güvenlik kurumu adına nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarların izlendiği hesaptır.

Bu hesapların ortak özelliği, belirli bir kuruma karşı doğmuş ve tutarı belli olan bir borcu göstermeleridir; borç, ilgili kuruma ödendiğinde hesap kapanır. 333-Emanetler Hesabı ise daha genel nitelikte olup, emanet olarak nakden veya mahsuben tahsil edilen ve başka bir hesapta izlenmesi öngörülmemiş tutarlar için kullanılır.

Kesintilerin 333 hesapta toplanması iki soruna yol açar:

- Kuruma göre ayrışma kaybolur. Vergi dairesine ve sosyal güvenlik kurumuna olan borçlar tek bir bakiye içinde erir; hangi kuruma ne kadar borçlu olunduğu mali tablodan okunamaz.
- Ödeme takibi zayıflar. Bu kesintilerin ilgili kuruma süresinde aktarılması gerekir; ayrı hesapta izlenmeyen tutarların gecikmesi, gecikme zammı doğurur.

Sayıştay'ın 2021 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediyede hakediş ödemelerinden yapılan sosyal güvenlik prim borç kesintilerinin 361-Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri hesabında, vergi borç kesintilerinin ise 360-Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabında izlenmesi gerekirken, her iki kesintinin de 333-Emanetler hesabında izlendiği tespit edilmiştir. Sonuç bölümünde; idarece yapılacak hakediş ödemelerinden sosyal güvenlik kurumu adına nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarların 361 hesapta, Hazine ve Maliye Bakanlığı adına tahsil edilen tutarların ise ilgili hesapta izlenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: hakediş kesintileri için kesinti türü, muhasebe hesabı eşleştirmesini gösteren bir tablo hazırlayıp muhasebe biriminde görünür kılın; damga vergisi, gelir vergisi tevkifatı, SGK prim borcu, vergi borcu ve diğer kesintiler ayrı ayrı yer alsın. 333 hesabı bir "çöp hesap" gibi kullanmayın; oraya kaydedilen her tutar için "başka bir hesapta izlenmesi gerekiyor mu?" sorusunu sorun. 360 ve 361 hesapların bakiyelerini, ilgili kuruma yapılan ödemelerle her ay mutabakat ederek kapatın. Yıl sonunda bu hesapların yaşlandırmasını çıkarın; uzun süre kapanmayan bakiye, ya hatalı kayıt ya da geciken bir ödeme demektir. Mevcut 333 bakiyenizi tarayıp yanlış sınıflandırılmış tutarları doğru hesaplara düzeltme kaydıyla aktarın.