Muhtarlıklara nakdi yardım yapabilir miyiz?

Hayır. Belediyenin muhtarlıklara sağlayabileceği destek ayni yardım ve destekle sınırlıdır; nakdi ödeme yapılmasına mevzuat izin vermemektedir.

5393 sayılı Belediye Kanununun "Mahalle ve yönetimi" başlıklı 9'uncu maddesinin son fıkrasında; belediyenin, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkanları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlayacağı ifade edilmiştir. Hükümde geçen ifade "ayni yardım ve destek"tir; nakdi yardımdan söz edilmemektedir.

Muhtarlıkların cari giderlerinin nasıl karşılanacağı ise ayrı bir kanunda düzenlenmiştir. 4541 sayılı Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Heyetleri Teşkiline Dair Kanunun ilgili maddelerinde; mahalle muhtarları ve ihtiyar heyetleri tarafından görülecek hizmetlere karşılık iş sahiplerinden harç alınacağı, alınan harç miktarının evrak ve vesikalar üzerinde gösterileceği ve muhtarlık işlerinin tedviri için lüzumlu kira, ısıtma, aydınlatma, hademe ücreti gibi masrafların bu harçlardan ödeneceği düzenlenmiştir.

Yani muhtarlığın işletme giderleri için kanun kendi gelir kaynağını öngörmüştür. Belediyenin nakit aktarması, bu düzenlemenin yerine geçmez ve dayanaksız kamu kaynağı kullandırma niteliği taşır.

Buna karşılık belediyenin yapabilecekleri geniştir: muhtarlık binasının tadilat ve bakımı, mobilya ve büro donanımı, kırtasiye ve temizlik malzemesi, bilgisayar ve yazıcı temini, hatta ihtiyaç halinde bina tahsisi, bunların tamamı ayni destek kapsamında değerlendirilebilir.

Sayıştay'ın 2023 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediye tarafından ilçe sınırları içerisindeki muhtarlıklara ihtiyaçlarını karşılamak üzere aylık nakdi yardımda bulunulduğu görülmüştür. Bulguda 5393 sayılı Kanunun 9'uncu maddesi ile 4541 sayılı Kanunun ilgili maddelerine yer verilmiştir. Sonuç bölümünde; mevzuata uygun olmaması nedeniyle, mahalle muhtarlıklarına yardım ve destek sağlanması amacıyla nakdi olarak ödemede bulunulmaması gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: muhtarlık desteklerini ayni hale getirin; ihtiyaç listesini muhtarlıklardan yazılı olarak alın, alımı belediye kendi ihale/doğrudan temin usulüyle yapsın ve malzeme taşınır işlem fişiyle teslim edilsin. Verilen dayanıklı taşınırları belediye envanterinde tutup kullanıma verme şeklinde izleyin. Muhtarlık binası kira gideri gibi taleplerde, nakit vermek yerine belediyeye ait bir yeri tahsis etmeyi değerlendirin. Yapılan ayni desteklerin kayıt ve dağıtım listesini tutun; eşitlik ilkesi bakımından tüm muhtarlıklara benzer ölçüde destek verildiğini gösterebilmelisiniz. Halihazırda nakdi ödeme yapıyorsanız uygulamayı durdurun ve destek biçimini ayniye çevirin.