Uzun süreli işgalden işgaliye mi ecrimisil mi alınmalı?

Doğru değil. İşgal harcı (işgaliye), yalnızca geçici işgaller için öngörülmüş bir usuldür. Uzun süreli ve fiilen kalıcı hale gelmiş kullanımlarda alınması gereken ecrimisildir; ayrıca tahliye işlemi de yürütülmelidir.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun işgal harcını düzenleyen maddesinde; belediye sınırları içinde bulunan ve maddede sayılan yerlerden herhangi birinin satış yapmak veya sair maksatlarla ve yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak geçici olarak işgal edilmesinin işgal harcına tabi olduğu düzenlenmiştir. Maddede işgalin geçici olması özellikle vurgulanmıştır.

Buna karşılık 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun "Ecrimisil ve tahliye" başlıklı 75'inci maddesinde; taşınmazların gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine, tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere ve Kanunda belirtilen usule göre tespit ve takdir edilecek ecrimisilin isteneceği; idarenin talebi üzerine bulunduğu yer mülki amirince en geç on beş gün içinde tahliye ettirilerek taşınmazın idareye teslim edileceği hükme bağlanmıştır.

Ayrım şöyle özetlenebilir:

| | İşgaliye (işgal harcı) | Ecrimisil |
|---|---|---|
| Niteliği | Harç | Tazminat |
| Şartı | İzinli ve geçici işgal | İzinsiz/haksız kullanım |
| Süre | Kısa süreli, günlük/dönemlik | Süreklilik gösteren kullanım |
| Sonuç | Harç tahsili | Ecrimisil + tahliye |

Uzun süreli kullanımın işgaliyeyle sürdürülmesi iki sonuç doğurur: idare, gerçek kullanım bedelinden çok düşük bir gelir elde eder; ve bu yerler fiilen ihalesiz kiralanmış duruma gelir.

Sayıştay'ın 2023 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediyenin tasarrufunda bulunan yeşil alan ve parklar gibi genel hizmetlere ayrılmış alanların uzun sürelerle işgalinden ecrimisil alınması gerekirken işgaliye alındığı görülmüştür. Bulguda; işgaliye uygulamasının sınırları çok belirli, ancak belli şartlarda başvurulan ve geçici işgallerde uygulanan bir usul olduğu, işgaliyede esas olanın işgal durumunun geçici olması ve kiralamada olduğu gibi uzun vadeli kullanıma dönüşmemesi olduğu vurgulanmıştır. Sonuç bölümünde; işgaliye alınarak idare edilen taşınmazların uzun süreli işgalinden mevzuata göre tespit ve takdir edilecek ecrimisil bedellerinin tahsil edilmesi ve gerekli tahliye işlemlerinin sağlanması gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: işgaliye tahsilatlarınızı kişi ve yer bazında listeleyin; aynı kişiden aynı yer için art arda dönemlerde harç alınıyorsa, o kullanım artık geçici değildir. Bu yerleri üç gruba ayırın: (1) kiralanabilir nitelikte olanlar → 2886 sayılı Kanuna göre ihaleyle kiraya verin; (2) kiralanamayacak, kamu hizmetine ayrılmış alanlar → ecrimisil ve tahliye işlemi uygulayın; (3) gerçekten geçici kullanımlar → işgaliye devam etsin. Ecrimisil tespit ve takdirini komisyon marifetiyle yapın ve rayiçle ilişkilendirin. Tahliye için mülki amirlik yazışmasını süresinde başlatın. Yeşil alan ve parkların ticari kullanıma açılmasının imar planı yönünden de değerlendirilmesi gerektiğini gözden kaçırmayın.