İş artışıyla pazarlık usulü limitini aşabilir miyiz?

Olur. Usul seçimi, yaklaşık maliyete göre yapılır; iş artışı, seçilen usulün parasal sınırını aşmanın bir yolu değildir. Sonradan yapılan artışla limitin aşılması, yaklaşık maliyetin baştan düşük belirlendiği anlamına gelir ve ihale usulünün fiilen dolanılması sonucunu doğurur.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun "Pazarlık usulü" başlıklı 21'inci maddesinin (f) bendinde; idarelerin yaklaşık maliyeti belirlenen parasal limite kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımlarını pazarlık usulüyle ihale edebilecekleri düzenlenmiştir. Bu limit her yıl Kamu İhale Tebliğiyle güncellenir; uygulamadan önce yürürlükteki tutarı teyit edin.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi" başlıklı 24'üncü maddesinde ise iş artışının şartları belirlenmiştir. Buna göre iş artışı; öngörülemeyen durumlar nedeniyle zorunlu olması, artışa konu işin sözleşmeye esas proje içinde kalması ve idareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması şartlarıyla, maddede belirlenen oranlar dahilinde ve süre hariç sözleşme hükümleri çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir. (Oranlar, işin türüne ve teklif alma biçimine göre farklıdır; yürürlükteki metinden kontrol edin.)

Buradaki anahtar kavram "öngörülemeyen durum"dur. Baştan bilinen veya bilinmesi gereken bir ihtiyacın, alım sonrasında "iş artışı" adıyla eklenmesi bu şartı karşılamaz. Miktarın düşük belirlenip sonradan artırılması, hem iş artışı kurumunun hem de parasal limitin amacına aykırıdır.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediyenin 4734 sayılı Kanunun 21'inci maddesinin (f) bendi kapsamında pazarlık usulüyle yaptığı ve yaklaşık maliyeti parasal limitin altında kalan mal alımlarında, iş artışı yapılarak parasal limitin aşıldığı görülmüştür. Sonuç bölümünde; belediyenin alım yapmadan önce miktarları doğru belirlemesi ve belirlenen miktarlara dayanarak hazırlanan yaklaşık maliyetin söz konusu limiti aşmaması durumunda pazarlık usulüyle alım yapması, aksi durumda ihale yoluyla ihtiyacın temin edilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: yaklaşık maliyeti, gerçek ihtiyaç miktarı üzerinden hesaplayın; geçmiş yıl tüketim verilerinizi ve birim ihtiyaç taleplerini dayanak yapın. Yaklaşık maliyet limite çok yakın çıkıyorsa, iş artışı ihtimalini de düşünerek doğrudan açık ihale usulünü tercih edin. İş artışı taleplerinde, "öngörülemeyen durum"un ne olduğunu yazılı olarak gerekçelendirin ve teknik birimin raporuna dayandırın. Yıl içinde aynı türden alımlarınızın toplamını izleyin; usul seçimi tartışması genellikle bu toplam üzerinden yapılıyor. İhtiyaç artmışsa, iş artışı yerine yeni bir ihaleye çıkmayı değerlendirin.