Sosyal yardım yönetmeliğimizde neler bulunmalı?

Gereklidir. Sosyal yardımların kimlere, hangi ölçütlere göre, hangi öncelikle ve ne miktarda yapılacağı yazılı ve objektif kurallara bağlanmadıkça; yardımlar eşit ve adaletli dağıtılamaz, uygulama kişiye göre değişir ve denetimde savunulamaz.

Bir müdürlüğün görev ve çalışma yönetmeliği, o birimin teşkilat yapısını ve görev dağılımını düzenler; yardımın esaslarını düzenlemez. Bu nedenle sosyal yardımlar için ayrı ve içeriği yeterli bir yönetmelik gerekir.

Yönetmelikte asgari olarak şunlar bulunmalıdır:

- Yardım türleri: ayni yardım, nakdi yardım, eğitim, sağlık, barınma, yakacak, gıda gibi.
- Başvuru ve tespit usulü: hangi belgelerin isteneceği, sosyal inceleme raporunun kim tarafından düzenleneceği.
- Objektif kriterler ve puanlama: hane geliri, hanedeki kişi sayısı, engellilik, kronik hastalık, kira durumu, öğrenci sayısı gibi ölçütlerin puanlanması ve öncelik sıralaması.
- Yardım miktarının belirlenmesi ve üst sınırlar, yardımın süresi ve tekrarı.
- Karar mercii: değerlendirme komisyonunun oluşumu, yetkisi ve karar usulü.
- İzleme ve kayıt: yardımların bilgi sisteminde kayıt altına alınması, mükerrer yardımın önlenmesi.

Ayrıca mali konularda düzenlenecek yönetmelikler bakımından bir usul kuralı vardır: 6085 sayılı Sayıştay Kanununda, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerince mali konularda düzenlenecek yönetmelikler ile yönetmelik niteliğindeki düzenleyici işlemler hakkında Sayıştayın görüş bildireceği düzenlenmiştir. Sosyal yardım yönetmelikleri bu kapsamda değerlendirildiğinden, yürürlüğe konulmadan önce görüş alınması gerekir.

Sayıştay'ın 2023 yılı denetim raporlarından birinde; sosyal yardımların yapılması işlemlerinde sosyal yardım kriterleri ve puanlamanın yönetmelikle belirlenmediği, ilgili programda sosyal yardım modülünün kullanılmadığı ve yönetmelikte Sayıştay görüşünün alınmadığı tespit edilmiştir. Bulguda; yardımların müdürlüğün görev ve çalışma yönetmeliğine göre yapıldığı, ancak yönetmeliğin madde ve eklerinde kriterler ile kriterlerin puanlamasının bulunmadığı belirtilmiş; ihtiyaç sahiplerinin belirlenmesinde hangi belge ve objektif kriterlerin aranacağının ve bunların öncelik sıralamasına göre puanlanmasının düzenlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç bölümünde; yardımların eşit ve adaletli bir şekilde ulaştırılabilmesi için yönetmelikte daha somut ve objektif kriterlere yer verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

Uygulama önerisi: yönetmelik taslağını hazırlarken puanlama tablosunu ek olarak koyun; metin içinde "objektif kriterler dikkate alınır" demek yeterli değildir. Taslağı, yürürlüğe koymadan önce Sayıştay görüşüne sunun ve gelen görüşe göre düzeltin. Yardım kayıtlarını mutlaka bilgi sisteminizin sosyal yardım modülünde tutun; Excel listeleri mükerrer yardımı önlemiyor. Başvuruları ve red kararlarını da kayıt altına alın; reddin gerekçesi yazılı olsun. Yıl sonunda; yardım türü, kişi sayısı ve tutar bazında bir rapor üretip faaliyet raporunda yayımlayın. Yönetmeliği, ihtiyaçlar değiştikçe meclis kararıyla güncelleyin.