Akıllı kart satış bedelini kooperatif belirleyebilir mi?

Doğru değil. Toplu taşımaya ilişkin ücret tarifelerini belirleme yetkisi belediyenindir ve bu yetki belediye meclisi tarafından kullanılır. Kartın ilk satış bedeli de bu tarifenin bir parçasıdır.

5393 sayılı Belediye Kanununun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15'inci maddesinde; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirleme yetkisinin belediyelerde olduğu düzenlenmiştir.

Aynı Kanunun "Meclisin görev ve yetkileri" başlıklı 18'inci maddesinde ise; kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek yetkisinin belediye meclisinde bulunduğu ifade edilmiştir.

Bu iki hüküm birlikte değerlendirildiğinde; toplu taşımaya ilişkin her türlü ücretin, biniş bedeli, abonman, kart bedeli, meclis kararıyla tarifeye bağlanması gerekir. Hizmeti fiilen yürüten kooperatif, şirket veya işletmeci, kendisine bırakılmış bir fiyatlama yetkisi kullanamaz; yalnızca tarifede belirlenen bedeli uygular.

Bu ayrımın pratik önemi büyüktür. Kart bedeli, yolcunun sisteme girişte ödediği tek seferlik bir bedeldir ve toplamda önemli bir tutara ulaşır. Belirleme yetkisinin işletmeciye bırakılması; yolcular arasında farklı uygulamalara, bedelin dayanaksız artırılmasına ve elde edilen gelirin kayıt dışı kalmasına yol açar.

Sayıştay'ın 2023 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediyenin toplu ulaşım hizmetleri kapsamında kullanılan akıllı kartların ilk satış bedelinin, herhangi bir meclis kararı olmaksızın toplu ulaşım hizmetini sağlayan kooperatif tarafından belirlendiği görülmüştür. Sonuç bölümünde; toplu ulaşım hizmetinin bir parçası olan akıllı kartların ilk satış bedelinin, biniş bedellerinde olduğu gibi meclis tarafından alınacak bir kararla tarifeye bağlanması ve yapılacak kart satışlarının bu tarifede belirlenen bedel üzerinden yapılması gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: toplu taşıma ücret tarifenizi tek bir meclis kararında toplayın ve içinde şunlar bulunsun: tam/indirimli/ücretsiz biniş bedelleri, aktarma kuralları, abonman ücretleri, kart ilk satış bedeli, kart yenileme ve zayi bedeli. Tarifeyi işletmeciye yazılı olarak tebliğ edin ve duraklarda/araçlarda ilan edilmesini sağlayın. İşletmeci sözleşmesine, tarife dışında ücret alınamayacağı ve aykırılık halinde uygulanacak yaptırım hükmünü koyun. Kart satışlarından elde edilen gelirin kime ait olduğunu ve nasıl muhasebeleştirileceğini açıkça düzenleyin; bu belirsizlik sık sorun çıkarıyor. Tarife değişikliklerini meclis kararıyla yapın ve yürürlük tarihini belirtin.