Doğrudan temin fiyatımız piyasadan yüksek çıkarsa kamu zararı mı?

Hayır, otomatik olarak sayılmaz. Doğrudan teminde mevzuatın aradığı şey, usulüne uygun bir piyasa fiyat araştırması yapılması ve belgelenmesidir; alım fiyatının sonradan başka bir kaynaktan bulunan bir fiyatla birebir örtüşmesi aranmaz.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun "Doğrudan temin" başlıklı 22'nci maddesinde; maddede belirtilen hallerde idarelerin ihtiyaçlarını ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin usulüyle karşılayabileceği; ihale komisyonu kurma ve Kanunun 10'uncu maddesinde sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçların temin edileceği hükme bağlanmıştır.

Kamu İhale Genel Tebliğinin doğrudan temine ilişkin açıklamalarında; 22'nci maddeye göre ihtiyaçların karşılanmasında onay belgesi düzenlenmesi, onayı takiben ihale yetkilisince görevlendirilen kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılması ve buna ilişkin belgelerin dayanakları ile birlikte onay belgesine eklenmesi zorunlu kılınmıştır. Ayrıca, idarelerce gerekli görülmesi halinde fiyat araştırmalarının, ilgili uygulama yönetmeliklerinde yaklaşık maliyetin belirlenmesine ilişkin esas ve usuller çerçevesinde yapılabileceği belirtilmiştir.

Sayıştay 6. Dairesinin 20.02.2025 tarihli, 970 sayılı kararında (57 sayılı ilamın 4'üncü maddesi); bir büyükşehir belediyesinde doğrudan teminle yapılan mal alımlarının rayiç fiyatlarından daha yüksek olması sonucu kamu zararına neden olunduğu iddiası incelenmiştir. Daire; doğrudan temin yöntemiyle yapılacak alımlarda yalnızca piyasa fiyat araştırması yapılmasının yeterli olduğunu belirttikten sonra şu değerlendirmeyi yapmıştır: rayiç fiyat zaman içinde değişmesi muhtemel olduğundan kesinliğinden söz edilemez; alıma konu malzemelerin kalite, marka ve teknik özellikleri, firmaların stok avantajı, nakit paraya olan ihtiyacı, elindeki ürünün özelliksiz olması gibi unsurlar da değişik fiyatların ortaya çıkmasına neden olabilir. Kararda ayrıca; mevzuatta bir alımda ortaya çıkan teklif fiyatlarının veya toplam teklif bedelinin bir başka kaynaktan teyit ettirilmesi gerektiğine ilişkin bir zorunluluk bulunmadığı vurgulanmıştır. Bu gerekçelerle Daire, kamu zararı oluşmadığına ve ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle karar vermiştir.

Uygulama önerisi: bu karar bir rahatlama değil, usule uyma çağrısıdır. Her doğrudan temin dosyasında şunlar bulunsun: onay belgesi, ihale yetkilisince verilen görevlendirme, en az birkaç firmadan alınmış yazılı teklifler veya fiyat araştırma tutanağı, ve bu belgelerin onay belgesine eklendiğini gösteren düzen. Fiyat araştırmasını alımdan önce yapın ve tarihlendirin; sonradan tamamlanan araştırma savunulamıyor. Ürünün marka, model ve teknik özelliklerini araştırma tutanağına yazın; farklı fiyatların çoğu bu farktan doğuyor. Tutarı yüksek alımlarda, gerekli gördüğünüzde araştırmayı yaklaşık maliyet usulüyle yapın. Alım bedeli piyasaya göre yüksek görünüyorsa, neden bu firmadan alındığını (teslim süresi, stok, garanti, servis) tutanağa gerekçe olarak yazın; sonraki denetimde bu gerekçe sizi korur.