Ruhsatsız çalışan işyerlerini tespit etmezsek ne olur?

Zorunludur. Ruhsat vermek ve denetlemek belediyenin yetkisi olduğu kadar görevidir; denetlenmeyen ruhsatsız faaliyet hem kamu düzeni ve güvenliği hem de doğrudan gelir kaybı doğurur.

5393 sayılı Belediye Kanununun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15'inci maddesinde; gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermek, ayrıca gayrisıhhi müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmak ve denetlemek belediyenin yetki ve imtiyazları arasında sayılmıştır.

3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanunda; belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan tüm işyerleri ile işletmelere işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye belediyelerin yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğe göre de, belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde Yönetmelik kapsamındaki işyerlerinin açılıp faaliyet gösterebilmesi için ilgili belediyeden ruhsat alınması gerekir.

Gelir boyutu ise şuradan doğar: 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun "İşyeri Açma İzni Harcı" başlıklı maddesinde; belediye sınırları veya mücavir alanlar içinde bir işyerinin açılmasının bu harca tabi olduğu düzenlenmiştir. Ruhsatsız faaliyet gösteren bir işyeri; işyeri açma izni harcını ödemediği gibi, çoğu zaman çevre temizlik vergisi, ilan ve reklam vergisi ve varsa eğlence vergisi kayıtlarında da görünmez. Yani tek bir tespit eksikliği, birkaç gelir kaleminde birden kayba yol açar.

Sayıştay'ın denetim raporlarında bu bulguya sıkça rastlanmaktadır. Bir raporda; belediye sınırları ve mücavir alan içerisinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmaksızın faaliyetlerini yürüten işletmeler bulunduğu görülmüş; sonuç bölümünde 298 adet işyerinin zabıta birimindeki memurlar aracılığıyla denetiminin yapılarak ruhsatlandırılmalarının sağlanması gerektiği belirtilmiştir. Başka bir raporda ise 286 adet işletmenin ruhsatsız faaliyet yürüttüğü tespit edilmiş ve bulguda işyeri açma izni harcına ilişkin hükme yer verilmiştir.

Uygulama önerisi: zabıta ekiplerine mahalle bazlı bir yoklama programı verin ve tespit edilen her işyeri için yoklama fişi düzenleyin. Elinizdeki verileri çapraz eşleştirin: vergi dairesi mükellef listesi, ÇTV kayıtları, su abone kayıtları ve ruhsat listesi; su aboneliği bulunan ama ruhsatı olmayan bir işyeri anında listeye düşer. Tespit edilen işyerlerine önce süre vererek ruhsat başvurusu yapmalarını bildirin; süre sonunda ruhsat almayanlar hakkında mevzuatın öngördüğü idari yaptırım ve kapatma işlemlerini uygulayın. Ruhsatlandırma sırasında işyeri açma izni harcının tahsil edildiğini kontrol edin. Bu çalışmayı yılda en az bir kez tekrarlayın ve sonucunu bir raporla üst yöneticiye sunun; süreklilik olmadan liste her yıl yeniden doluyor.