Bütçe emaneti ödemelerinde hangi sıraya uymalıyız?

Takdirinize bırakılmış değildir. Kural, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödemedir; ancak Kanun, bu kuralın önüne geçen bir öncelik listesi koymuştur.

5018 sayılı Kanunun "Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar" başlıklı 34'üncü maddesinde; "Kamu idarelerinin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması halinde giderler, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir. Ancak, sırasıyla kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara, tarifeye bağlı ödemelere, ilama bağlı borçlara, ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara ve diğer mevzuatta öngörülen ödemelere öncelik verilir." denilmektedir.

Buna göre uygulanacak sıra şudur:

1. Diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlar,
2. Tarifeye bağlı ödemeler,
3. İlama bağlı borçlar,
4. Ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlar,
5. Diğer mevzuatta öngörülen ödemeler,
6. Bunların dışındaki giderler: muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre.

Bu sıralamanın iki gerekçesi vardır. Birincisi maliyet: gecikme zammı, faiz ve icra masrafı doğuran borçların ertelenmesi, idarenin toplam yükünü artırır. İkincisi eşitlik: sıraya uyulmadığında, aynı durumda olan alacaklılar arasında fiilen ayrım yapılmış olur.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinde de 320-Bütçe Emanetleri Hesabının işleyişi bu çerçevede düzenlenmiş; hesapta izlenen tutarların ödenmesinde aynı önceliklerin gözetileceği esası benimsenmiştir.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediyede, nakit yetersizliği ve benzeri nedenlerle 320-Bütçe Emanetleri Hesabına kaydedilen bütçe giderlerinin ilgililere ödenmesi aşamasında, 5018 sayılı Kanun ile Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinde belirlenen öncelik sırasına uyulmadığı görülmüştür. Sonuç bölümünde; kamu kaynaklarının hukuka uygun kullanılmasını ve alacaklıların olası bir hak kaybı yaşamamasını teminen, bütçe emanetine alınan tutarların mevzuatta belirlenen sıraya göre ödenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: bütçe emaneti listesini yalnızca tutar ve tarih değil, öncelik grubu kolonuyla birlikte tutun; her kayıt hangi öncelik grubuna girdiğini göstersin. Ödeme kararlarını yazılı bir ödeme planına bağlayın ve planı muhasebe yetkilisi ile birlikte imzalayın; sözlü talimatla yapılan sıra değişiklikleri denetimde savunulamıyor. İlama bağlı borçlar ve faiz doğuran borçlar için ayrı bir izleme listesi oluşturun; bunlar geciktikçe tutar kendiliğinden büyür. Aynı öncelik grubundaki kayıtlar arasında kayıt sırasını bozmayın. Yıl sonunda bütçe emaneti bakiyesini ve yaşlandırma tablosunu faaliyet raporunda gösterin.