Geri dönüşüm hizmetini protokolle ihalesiz devredebilir miyiz?

Var. Atık toplama ve geri dönüşüm, sonuçları itibarıyla gelir getirici bir faaliyettir. Belediyenin yetki alanındaki böyle bir hakkın, ihale yapılmaksızın ve bedelsiz olarak bir firmaya bırakılması mevzuata uygun değildir.

2872 sayılı Çevre Kanunu ve buna dayalı düzenlemeler uyarınca, belediye sınırları içindeki atıkların toplanması, taşınması ve geri kazanımı belediyenin yetki ve sorumluluk alanındadır. Belediye bu hizmeti kendisi yapabilir, yaptırabilir veya mevzuatın öngördüğü usullerle devredebilir.

Buradaki kritik nokta, faaliyetin ekonomik niteliğidir. Toplanan atıklar (tekstil, kağıt, metal, plastik vb.) ekonomik değeri olan malzemelerdir; toplayan taraf bunları geri kazanım yoluyla gelire dönüştürür. Dolayısıyla bu hakkın devri, karşılığı olması gereken bir hak devridir.

Bu nedenle:

- Hizmetin bedelsiz olarak devredilmesi, belediyenin bir gelirinden karşılıksız vazgeçmesi anlamına gelir.
- Devrin protokolle ve ihalesiz yapılması, rekabet ve saydamlık ilkelerini devre dışı bırakır; başka firmaların daha iyi koşullar önerme imkanı ortadan kalkar.

Doğru yol, işin niteliğine göre ihale mevzuatına uygun bir usul izlemektir: hizmet satın alınıyorsa 4734 sayılı Kanuna göre hizmet alımı, bir hak veya alan kullandırılıyorsa 2886 sayılı Kanuna göre ihale yapılır.

Sayıştay'ın 2023 yılı denetim raporlarından birinde; belediyenin yetki ve sorumluluk alanındaki tekstil atıkları toplama, taşıma ve geri dönüşüm hizmetlerinin, sonuçları itibarıyla gelir getirici faaliyetler olmasına rağmen, bir protokol ile lisanslı özel bir firmaya ihalesiz ve bedelsiz olarak verildiği görülmüştür. Bulguya göre protokol, kullanılmış kıyafetlerin toplanması, taşınması ve geri dönüşümü işini üç yıl süreyle bedelsiz olarak devretmiştir. Sonuç bölümünde; söz konusu hizmetlere ilişkin idare hakkının/imtiyazının, bu hizmetlerin idarece yapılmaması veya yapılamaması durumunda ihale mevzuatına uygun olarak devredilmesinin kamu yararına olacağı belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: atık yönetimi kapsamında imzaladığınız tüm protokolleri gözden geçirin ve her biri için şu soruyu cevaplayın: "Karşı taraf bu işten gelir elde ediyor mu?" Cevap evetse, ilişki bedelsiz bir protokolle değil ihaleyle kurulmalıdır. Devredilecek hakkın bedelini belirlerken, toplanacak tahmini atık miktarı ve piyasa değeri üzerinden bir hesap yapın; metrekare veya götürü mantığı bu işlerde gerçek değeri yansıtmıyor. Sözleşmeye; toplanan miktarın aylık raporlanması, lisans ve izin belgelerinin güncel tutulması ve denetim yetkisi hükümlerini koyun. Sıfır atık mevzuatı kapsamındaki yükümlülüklerinizi de bu düzenlemeyle uyumlu hale getirin.