Hizmet alımı personeline yılda kaç saat fazla çalışma yaptırılabilir?

Var. 4857 sayılı İş Kanunu, fazla çalışma süresinin toplamının bir yılda iki yüz yetmiş saati aşamayacağını hükme bağlamıştır. Bu sınır, hizmet alımıyla çalıştırılan personel için de geçerlidir.

4857 sayılı İş Kanununun "Fazla çalışma ücreti" başlıklı 41'inci maddesinde; fazla çalışmanın tanımı, ücreti ve sınırları düzenlenmiş; bir yılda iki yüz yetmiş saati aşan fazla çalışma yapılamayacağı belirtilmiştir.

Hizmet alımlarında bu sınırın iki ayrı yönü vardır:

1. İş mevzuatı yönü, sınırı aşan çalışma, işveren sıfatını taşıyan yüklenici bakımından İş Kanununa aykırılıktır. Ancak fiili çalışma düzenini belirleyen idare olduğundan, sorumluluk pratikte idareye de yansır.
2. Sözleşme yönü, ihale dokümanında personel sayısı, çalışma saatleri ve varsa fazla çalışma süresi belirlenmiştir. Dokümanda öngörülenin üzerinde çalışma yaptırılması, sözleşmenin dışına çıkılması anlamına gelir ve karşılığı ödenmediğinde işçi alacağı, ödendiğinde ise sözleşme dışı ödeme tartışması doğurur.

Uygulamada sorun genellikle şöyle ortaya çıkar: idare, kadrolu personel yetersizliğini hizmet alımı personeline fazla çalışma yaptırarak kapatmaya çalışır. Bu, hem yasal sınırın aşılmasına hem de işin gerçek maliyetinin dokümanda öngörülenden sapmasına yol açar.

Sayıştay'ın 2023 yılı denetim raporlarından birinde; bir büyükşehir belediyesinin doğrudan hizmet alımı işi ile araç kiralama hizmet alımı işinde 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine aykırı personel çalıştırıldığı tespit edilmiştir. Bulguda; bazı hizmet alım ihalelerinde çalışan personele İş Kanununda ve ihale dokümanında belirlenen fazla çalışma saatinin üzerinde çalışma yaptırıldığı, Kanunun ilgili maddesinde bir yılda iki yüz yetmiş saati aşan fazla çalışma yapılamayacağının belirtildiği vurgulanmıştır. Sonuç bölümünde; hizmet alımı ihalelerinde çalıştırılan personele mevzuat ve ihale dokümanına aykırı fazla çalışma yaptırılmaması gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: hizmet alımı personelinin çalışma saatlerini kişi bazında ve aylık olarak izleyin; yıllık fazla çalışma toplamı için bir takip tablosu tutun ve iki yüz yetmiş saate yaklaşanlar için uyarı kurun. İhtiyaç sürekli fazla çalışma gerektiriyorsa, çözümü fazla çalışmada değil doküman tasarımında arayın: personel sayısını veya vardiya düzenini gerçekçi belirleyin. Dokümanda fazla çalışma öngörecekseniz, yıllık üst sınırı ve ücretlendirme yöntemini açıkça yazın ve teklif fiyata dahil edin. Hakediş kontrolünde puantaj ile fazla çalışma kayıtlarını karşılaştırın; ödenmemiş fazla çalışma, sonradan idareye yönelen işçi alacağı davalarına dönüşüyor.