Etüt ve proje işini hangi usulle ihale etmeliyiz?

Ölçü, işin danışmanlık hizmeti niteliğinde olup olmadığı ve yaklaşık maliyetidir. Etüt ve proje hazırlanması danışmanlık hizmetidir; yaklaşık maliyeti mevzuatta belirlenen limitin üzerindeyse belli istekliler arasında ihale usulüyle ihale edilmesi gerekir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun danışmanlık hizmet alımlarını düzenleyen 48'inci maddesinde; mimarlık ve mühendislik, etüt ve proje, harita ve kadastro, her ölçekte imar planı, imar uygulama, çevresel etki değerlendirme raporu hazırlanması, plan, yazılım geliştirme, tasarım, teknik şartname hazırlanması, denetim ve kontrolörlük gibi teknik, mali, hukuki veya benzeri alanlardaki hizmetlerin danışmanlık hizmet sunucularından alınacağı ve bu hizmetlerin belli istekliler arasında ihale usulüne ilişkin hükümlere göre elde edileceği düzenlenmiştir. Aynı maddede; yaklaşık maliyeti, mevzuatta belirlenen üst limit tutarının belirli bir katının altında kalan danışmanlık hizmetlerinin hizmet alımı ihalesiyle gerçekleştirilebileceği öngörülmüştür.

Aynı Kanunun 4'üncü maddesinde ise usuller tanımlanmıştır: belli istekliler arasında ihale usulü, ön yeterlik değerlendirmesi sonucunda idare tarafından davet edilen isteklilerin teklif verebildiği usuldür; pazarlık usulü ise Kanunda belirtilen hallerde kullanılabilen, ihale sürecinin iki aşamalı olarak gerçekleştirildiği usuldür. 5'inci maddede de açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu, diğer usullerin özel hallerde kullanılabileceği belirtilmiştir.

Belli istekliler arasında ihale usulünün tercih edilmesinin sebebi, işin uzmanlık gerektirmesidir: idare önce bir ön yeterlik değerlendirmesi yaparak asgari yeterlik koşullarını sağlayan adayları belirler, sonra bunları teklif vermeye davet eder. Böylece hem nitelikli katılım hem de rekabet sağlanır. Pazarlık usulünün istisnai gerekçeleri bulunmadığı halde kullanılması ise bu güvenceleri ortadan kaldırır.

Sayıştay'ın 2023 yılı denetim raporlarından birinde; bir kamu şirketi tarafından belli istekliler arasında ihale usulü ile gerçekleştirilmesi gereken etüt yaptırılması ve proje hazırlanmasına ilişkin işin, 4734 sayılı Kanunun 21'inci maddesinin (b) bendi kapsamında pazarlık usulüyle gerçekleştirildiği görülmüştür. Sonuç bölümünde; etüt ve proje hazırlanması işinin yapısı gereği uzmanlık gerektiren bir iş olduğu ve yaklaşık maliyeti belirtilen limitin üstünde olan işlerin, idarece yapılacak ön yeterlik değerlendirmesi sonucunda asgari yeterlik koşullarını sağlayanlar arasında ihale edilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: ihaleye çıkmadan önce işin danışmanlık hizmeti sayılıp sayılmadığını yazılı olarak tespit edin; 48'inci maddede sayılan alanlar bu tespitin başlangıç noktasıdır. Danışmanlık hizmetiyse yaklaşık maliyeti hesaplayıp limitle karşılaştırın ve usulü buna göre seçin; kararınızı ihale onay belgesinde gerekçelendirin. Pazarlık usulünü kullanacaksanız, hangi bende dayandığınızı ve o bendin şartlarının nasıl gerçekleştiğini somut olarak yazın; "süre darlığı" veya "uzmanlık gerekiyor" ifadeleri tek başına gerekçe sayılmıyor. Danışmanlık hizmet alımlarının kendi uygulama yönetmeliği bulunduğunu ve dokümanın buna göre hazırlanacağını da unutmayın.