İşyeri ruhsat denetimini hangi müdürlük yapmalı?

Ruhsatın düzenlenmesi idarenin iç teşkilat yapısına göre farklı bir birimde yürütülebilir; ancak denetim, kapatma ve ruhsatsız işyerlerine işlem yapma görevleri Belediye Zabıta Yönetmeliğinde açıkça zabıta teşkilatına verilmiştir.

Belediye Zabıta Yönetmeliğinin "Görevleri" başlıklı 8'inci maddesinde, zabıtanın görevleri arasında şunlar sayılmıştır:

- İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik hükümleri gereğince, işyerinin açma ruhsatı alıp almadığını kontrol etmek; yetkili mercilerce verilen işyeri kapatma cezasını uygulamak ve gereken işlemleri yapmak,
- Ruhsatsız olarak açılan veya ruhsata aykırı olarak işletilen işyerleriyle ilgili olarak İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre işlem yapmak,
- İlgili kuruluşlarla iş birliği halinde, 5393 sayılı Kanunun ilgili hükmü uyarınca gayrisıhhi müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerleri hakkında gereken işlemleri yapmak.

Bu görevlerin zabıtaya verilmesinin sebebi, bunların kolluk niteliğinde işlemler olmasıdır: yerinde denetim, tutanak düzenleme, faaliyetten men ve kapatma yetkisi kullanmayı gerektirir. Bu yetkiler, kolluk personeli olmayan bir birim tarafından kullanılamaz.

Buna karşılık ruhsat başvurusunun alınması, dosyanın incelenmesi ve ruhsatın düzenlenmesi gibi idari işlemler, belediyenin teşkilat yapısına göre ruhsat ve denetim müdürlüğü veya benzeri bir birim tarafından yürütülebilir. Önemli olan, denetim ve yaptırım aşamasının zabıta eliyle işletilmesidir.

Sayıştay'ın 2018 yılı denetim raporlarından birinde; işyeri ruhsat işlemlerinin zabıta müdürlüğü yerine başka bir müdürlük tarafından yerine getirilmesi bulguya konu edilmiş ve Belediye Zabıta Yönetmeliğinin 8'inci maddesindeki görev tanımlarına yer verilmiştir. Kamu idaresi bulguya iştirak etmiş; uygulamanın doğru birimlerce yapılıp yapılmadığının izleyen denetim dönemlerinde takip edileceği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: birimlerinizin görev, yetki ve sorumluluk yönetmeliklerini Belediye Zabıta Yönetmeliğiyle karşılaştırın; zabıtaya verilmiş görevlerin başka bir birimin yönetmeliğinde yer almadığından emin olun. Ruhsat sürecini iki aşamaya ayırın, düzenleme (ruhsat birimi) ve denetim/yaptırım (zabıta), ve aralarındaki bilgi akışını yazılı hale getirin: verilen ruhsatların listesi zabıtaya, denetim sonuçları ruhsat birimine düzenli olarak iletilsin. Kapatma ve faaliyetten men kararlarının encümen kararına dayandığını ve uygulamasının zabıtaca yapıldığını da gözden kaçırmayın. Bu ayrımın net olmaması, hem ruhsatsız işyerlerinin tespit edilememesine hem de uygulanan yaptırımların iptal davalarında sakatlanmasına yol açıyor.