İş artışıyla sözleşme dışındaki bir alanda iş yaptırabilir miyiz?

Var. İş artışının en temel şartı, artışa konu olan işin sözleşmeye esas proje içinde kalmasıdır. Proje sınırlarının dışındaki bir iş, iş artışıyla değil ayrı bir ihaleyle yaptırılabilir.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi" başlıklı 24'üncü maddesinde; mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan işin:

- Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
- İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması

şartlarıyla, öngörülen oranlar dahilinde aynı yükleniciye yaptırılabileceği düzenlenmiştir.

Bu iki şart birlikte aranır ve her ikisi de iş artışını mevcut işin tamamlanmasına hizmet eden bir araç haline getirir. Amaç, işin bütünlüğünü korumaktır: proje kapsamında ortaya çıkan ve ayrılması teknik olarak mümkün olmayan bir ihtiyacın, yeni bir ihale beklenmeden karşılanması.

Buna karşılık projenin dışındaki, hatta farklı bir bölgedeki bir işin iş artışı kapsamına alınması, sözleşmenin konusunu genişletir. Bu, fiilen ihalesiz iş verme sonucunu doğurur ve rekabet ilkesini ortadan kaldırır. Aynı şekilde, iş eksilişi yapılan kalemlerin yerine projeyle ilgisi olmayan yeni işlerin konulması da kabul edilemez; iş eksilişi, tasarruf edilen tutarın başka işlerde kullanılabileceği anlamına gelmez.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; idare tarafından yapılmakta olan yapım işlerinde, sözleşme imzalandıktan sonra sözleşmede belirtilen vaziyet planı dışında ve başka ilçe sınırları içerisindeki işlerin iş artışı ile iş kapsamına alındıkları görülmüştür. Sonuç bölümünde; yapım işlerinde sözleşmelerine esas projeleri içinde yer almayan, hatta ilçe sınırlarının da dışındaki yeni işlerin iş artışı kapsamında yaptırılması ve bir kısım işlerde de iş eksilişi yapılan iş kısımlarının yerine yeni işlerin konulması eleştirilmiştir.

Uygulama önerisi: iş artışı kararı almadan önce iki soruyu yazılı olarak cevaplayın, "Bu iş, sözleşmeye esas projenin sınırları içinde mi?" ve "Asıl işten ayrılması teknik veya ekonomik olarak mümkün mü?" Cevaplar olumsuzsa iş artışı yapmayın. Sözleşme dosyanızda vaziyet planını ve proje sınırını açıkça bulundurun; iş artışı gerekçe raporunda artışa konu imalatın bu sınır içinde olduğunu krokiyle gösterin. İş eksilişi ile iş artışını ayrı kararlara bağlayın; ikisini birbirine mahsup ederek yeni iş eklemek, bulgunun en sık görülen şeklidir. Yeni ihtiyaçlar için doğru yol, ayrı bir ihaledir.