Maliyetler arttı diye ihale iptal edilebilir mi?

Ekonomik koşullardaki değişiklik, tek başına ihalenin iptalini gerektiren bir sebep değildir. Sözleşme imzalandıktan sonra maliyetlerin işin yerine getirilemeyecek düzeyde artması halinde, yüklenicinin başvurabileceği ayrı hukuki yollar vardır.

İhalenin iptali, ihale sürecindeki mevzuata aykırılıkların düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte olması halinde gündeme gelen bir sonuçtur. Piyasa fiyatlarındaki değişim ise ihale sürecine ilişkin bir aykırılık değildir; sözleşmenin yürütülmesine ilişkin bir olgudur. Bu nedenle isteklilerin "maliyetler arttı" gerekçesiyle ihalenin iptalini istemesi, ihale hukukunun bu ayrımıyla bağdaşmaz.

Buna karşılık sözleşme aşamasında yüklenicinin elinde birkaç yol bulunur:

- Fiyat farkı, sözleşmesinde öngörülmüşse, artışın bir kısmı ilgili esaslara göre karşılanır.
- 4735 sayılı Kanunun ilgili hükümleri, mücbir sebep, süre uzatımı, sözleşmenin devri ve fesih gibi imkanlar ile mevzuatta zaman zaman getirilen ek fiyat farkı ve sözleşmelerin feshine ilişkin özel düzenlemeler.
- Borçlar Kanunu hükümleri, sözleşmenin kurulmasından sonra ortaya çıkan ve öngörülemeyen olağanüstü durumların ifayı aşırı derecede güçleştirmesi halinde uygulanabilecek genel hükümler.

Yani mesele "ihale iptal edilsin mi?" değil, "sözleşme aşamasında hangi araç kullanılabilir?" sorusudur.

Kamu İhale Kurulunun 12.01.2022 tarihli, 2022/UY.II-87 sayılı kararında; bir il özel idaresinin köprü yapım işleri ihalesinde bu iddia incelenmiştir. Kurul; sözleşmenin imzalanması sonrasında ihale konusu işteki maliyetlerin işin yerine getirilemeyecek düzeyde artması durumunda, Kamu İhale Kanunu ve Borçlar Kanununun ilgili hükümleri uyarınca gerekli başvurularda bulunulabileceğini; bu itibarla gelinen aşamada ihalenin iptalini gerektirecek bir husus bulunmadığını ve ekonomik koşullardaki değişikliklerin sözleşme tasarısı maddelerinde de herhangi bir çelişkiye neden olmayacağını belirterek iddiayı yerinde görmemiştir.

Uygulama önerisi: idare tarafındaysanız, ihale dokümanını hazırlarken fiyat dalgalanması riskini baştan yönetin, süresi uzun işlerde fiyat farkı öngörün ve teklif geçerlik süresini gerçekçi belirleyin. Sözleşme sonrasında gelen maliyet artışı taleplerini, o tarihte yürürlükte olan mevzuat çerçevesinde yazılı olarak değerlendirin ve kararınızı gerekçelendirin; keyfi ret kadar dayanaksız kabul de risk taşır. Yüklenici tarafındaysanız, teklif aşamasında fiyat farkı öngörülüp öngörülmediğini ve öngörüldüyse hangi girdileri kapsadığını mutlaka inceleyin; sonradan başvurulacak yollar, teklif aşamasındaki dikkatin yerini tutmuyor. Süreçte yaptığınız her başvuruyu ve idarenin cevabını kayıt altına alın.