Ortak hizmet projesinde karşı taraf yükümlülüğünü yerine getirmezse ne olur?

Ortak hizmet projesi, karşılıklı yükümlülük içeren bir düzenlemedir; tek taraflı bir taşınmaz kullandırma yöntemi değildir. Karşı taraf edimini yerine getirmiyorsa idarenin protokol hükümlerini işletmesi gerekir.

Projenin dayanağı 5393 sayılı Belediye Kanununun 75'inci maddesidir. Bu madde uyarınca belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak, görev ve sorumluluk alanına giren konularda ilgili kuruluşlarla ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Buradaki "anlaşma", tarafların ne yapacağını gösteren protokoldür ve protokol hem idareyi hem karşı tarafı bağlar.

Uygulamada protokoller genellikle şu dengeyi kurar: idare bir taşınmazı veya imkanı kullandırır; karşı taraf ise belirli bir hizmeti (eğitim, kurs, sosyal faaliyet vb.) yürütmeyi taahhüt eder. Protokolde ayrıca onay ve raporlama mekanizmaları yer alır, örneğin projenin detaylarının ve takviminin idareye sunulması ve idarece onaylandıktan sonra yürütülmesi gibi.

Bu mekanizmalar işletilmediğinde ortaya çıkan tablo şudur: idare edimini (taşınmazı bedelsiz kullandırma) yerine getirmiş, karşı taraf ise getirmemiştir. Bu, ortak hizmet projesinin fiilen karşılıksız bir tahsise dönüşmesi anlamına gelir ve maddenin amacına aykırıdır.

Sayıştay'ın 2022 yılı denetim raporlarından birinde; bir büyükşehir belediyesinin yükümlülüğünün bir taşınmazın bedelsiz olarak kullandırılması, karşı tarafın yükümlülüğünün ise eğitim faaliyetleri ve kurs benzeri çalışmaların yapılması olduğu ortak hizmet projesinde, protokol şartlarına riayet edilmediği görülmüştür. Bulguya göre protokolün ilgili maddesi; uygulanacak projenin detaylarının ve takviminin hazırlanarak etkinlik detaylarıyla birlikte idarenin onayına sunulmasını ve projenin idarece onaylandıktan sonra yürütülmesini öngörmesine rağmen, karşı tarafça idareye herhangi bir doküman sunulmadığı ve izleyen yılın sonuna kadar yalnızca bir adet etkinlik yapıldığı tespit edilmiştir. Sonuç bölümünde, ilgililerin protokol hükümlerini yerine getirmesinin uygun olacağı değerlendirilmiştir.

Uygulama önerisi: protokole mutlaka üç unsuru koyun, ölçülebilir edim (yılda kaç etkinlik, kaç kursiyer, hangi süre), raporlama (dönemsel faaliyet raporu ve idare onayı) ve yaptırım (edim yerine getirilmezse protokolün feshi ve taşınmazın tahliyesi). Sorumlu bir birim belirleyin ve bu birim altı ayda bir izleme raporu hazırlasın; ortak hizmet projelerinde en sık görülen sorun, imzadan sonra kimsenin takip etmemesidir. Edim gerçekleşmiyorsa önce yazılı uyarı yapın, sonuç alamazsanız protokolü feshedip taşınmazı geri alın. Yeni protokoller için ise süreyi kısa tutup başarıya bağlı yenileme modelini tercih edin.