Taksitli taşınmaz satışını hangi hesapta izlemeliyiz?

Ayrım vadeye göredir: bir yıl içinde tahsil edilecek taksitler kısa vadeli, bir yıldan uzun sürede tahsil edilecekler ise uzun vadeli alacak hesabında izlenir. Tümünün tek hesapta bırakılması, bilançoda dönen ve duran varlık ayrımını bozar.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 99'uncu maddesinde, 127 Diğer Faaliyet Alacakları Hesabının işleyişine ilişkin olarak; maddi duran varlıkların taksitli satılması durumunda, satış bedelinden tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmesi gereken tutarlardan bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tahsili gerekenlerin bu hesaba; bir yıldan daha uzun bir süre içerisinde tahsili gerekenlerin ise 227 Diğer Faaliyet Alacakları Hesabına borç kaydedileceği hüküm altına alınmıştır.

Aynı Yönetmeliğin 170'inci maddesinde de 227 Diğer Faaliyet Alacakları Hesabının niteliği; mahalli idarelere ait maddi duran varlıkların taksitle satılması durumunda doğan uzun vadeli alacakların izlenmesi olarak tanımlanmıştır.

İşleyiş şöyledir:

1. Satış anında, bir yıl içinde tahsil edilecek taksit tutarı 127'ye, daha uzun vadeli kısım 227'ye borç kaydedilir.
2. Her yıl sonunda, izleyen yıl içinde tahsil edilecek hale gelen tutar 227'den 127'ye aktarılır.
3. Tahsilat yapıldıkça 127 hesap alacaklandırılır ve bütçe geliri kaydı yapılır.

Bu ayrımın önemi, bilançonun likidite bilgisini doğru vermesidir: bir yıldan uzun vadeli bir alacağın dönen varlıklarda gösterilmesi, idarenin kısa vadede eline geçecek kaynağı olduğundan yüksek gösterir.

Sayıştay'ın denetim raporlarından birinde; belediyenin sahip olduğu taşınmazların taksitli satışlarının muhasebeleştirilmesinde 227 Diğer Faaliyet Alacakları Hesabının kullanılmadığı tespit edilmiştir. Kamu idaresi, izleyen yılda yapılan taksitli taşınmaz satışlarının dönemsellik ilkesi dikkate alınarak Yönetmelik hükümlerine uygun şekilde kayıtlara alındığını ifade etmiş; ancak uygulamaya ancak o yıl itibarıyla başlanıldığı belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: taksitli satış sözleşmesi imzalandığında muhasebe birimine ödeme planını iletin; kayıt bu plana göre kurulmalıdır. Yıl sonu kapanış işlemleri listenize "227'den 127'ye aktarma" adımını sabit olarak ekleyin, bulgunun ikinci en yaygın sebebi, ilk kaydın doğru yapılıp aktarmanın hiç yapılmamasıdır. Vadesi geçen taksitleri ayrıca izleyin ve gecikme faizi/zammı uygulamasını sözleşmeye göre işletin. Taşınmaz envanteri ile muhasebe kayıtlarının uyumunu da her yıl karşılaştırın; satılan taşınmazın varlık hesabından kayıtlı değeri üzerinden çıkarıldığından emin olun.