Muhammen bedeli düşük belirlemenin sonuçları neler?

Var, ve sakınca yalnızca bedelin düşük olmasıyla sınırlı değildir. Muhammen bedel, 2886 sayılı Kanun sisteminde ihale usulünün ve ilan şeklinin belirlendiği temel büyüklüktür; düşük hesaplanması zincirleme sonuç doğurur.

Muhammen (tahmin edilen) bedel, ihaleye konu hakkın veya işin gerçek ekonomik değerini yansıtmalıdır. Bir taşınmazın veya tesisin işletme hakkı ihale ediliyorsa, bedelin hesabına yalnızca arsa değeri değil; sahada mevcut tesis ve binaların kullanım karşılığı da dahil edilmelidir. Aksi halde istekli, bedelsiz kullandığı bir yapı stoku üzerinden kazanç elde eder.

Bedelin düşük hesaplanmasının doğurduğu sonuçlar şunlardır:

- İlan usulü değişir. 2886 sayılı Kanunda ilanın hangi kapsamda ve hangi gazetelerde yapılacağı, tahmin edilen bedele göre belirlenir. Düşük bedel, ilanın dar bir çevrede yapılmasına yol açar.
- Rekabet daralır. Daha geniş bir ilanla ulaşılabilecek istekliler ihaleden haberdar olmaz.
- İdare gelir kaybına uğrar. Artırma ihalelerinde başlangıç bedelinin düşük olması, nihai bedeli de aşağı çeker.
- İhale usulü hatalı seçilebilir. Bedel dilimlerine bağlı usul tercihleri yanlış yapılır.

Sayıştay Temyiz Kurulunun 05.10.2022 tarihli kararına konu olayda; bir büyükşehir belediyesince 2886 sayılı Kanuna göre ihale edilen 29 yıl süreli düzenli depolama sahası yapımı, bakımı ve işletilmesi işinde, işin muhammen bedelinin sadece düzenli depolama alanlarına ait arsa emlak vergi değerleri esas alınarak belirlendiği ve sahalarda mevcut bulunan tesis ve binalara ait kullanım karşılığı olan amortisman bedelinin muhammen bedele dahil edilmediği; bunun sonucunda muhammen bedelin düşük hesaplandığı, ihale ilanının mevzuata uygun gazetelerde yayımlanmamasına ve ihalede rekabetin engellenerek idarenin gelir kaybına neden olunduğu iddiası incelenmiştir.

Daire; sorguda herhangi bir kamu zararı tespitine yer verilmediğinden hüküm tesisine mahal bulunmadığına, ancak ihalede açıklık ve rekabet ilkelerinin ihlaline sebebiyet veren sorumlular hakkında gerekli soruşturma yapılmasını teminen ilgili Bakanlığa yazılmasına karar vermiştir. Sorumluların bu karara karşı temyiz talebi üzerine Temyiz Kurulu; söz konusu kararın bir ilam hükmü (tazmin veya beraat) olmadığını ve gereğinin ifasının Bakanlığın takdirinde bulunduğunu belirterek temyizinin kabil olmadığına ve yapılacak işlem bulunmadığına karar vermiştir.

Uygulama önerisi: muhammen bedel tespitini bir komisyon eliyle yapın ve tutanağa hangi unsurların dahil edildiğini yazın, arsa değeri, üzerindeki yapıların kullanım karşılığı, işletme süresi boyunca elde edilecek gelir beklentisi, benzer ihalelerdeki bedeller ve varsa meslek odası/ticaret odası görüşü. Uzun süreli işletme ihalelerinde bedeli yıllık olarak hesaplayıp süreye yaymak, karşılaştırmayı kolaylaştırır. Bedeli belirledikten sonra ilan usulünü o bedele göre yeniden kontrol edin; bulgunun asıl zararlı sonucu, dar ilan nedeniyle kaybedilen rekabettir. Bu karar ayrıca şunu da gösterir: kamu zararı hükmü kurulmasa bile, açıklık ve rekabet ilkesinin ihlali ilgililer hakkında soruşturma yolunu açabiliyor.