Sözleşmedeki imalatı başka bir yükleniciye yaptırabilir miyiz?

Bu yol mevzuata da, kaynakların ekonomik kullanımı ilkesine de aykırıdır. Sözleşme kapsamındaki bir imalat, sözleşme yürürlükteyken başka bir yükleniciye yaptırılamaz; yüklenici işi yürütmüyorsa mevzuatın öngördüğü yaptırım araçları işletilir.

Sözleşmenin mantığı şudur: yüklenici, ihale ile üstlendiği işi sözleşme ve eklerinde yer alan hükümlere uygun olarak ve süresi içinde tamamlamakla yükümlüdür. Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 41'inci maddesinde; taahhüt edilen işin sözleşme ve eklerindeki hükümlere uygun olarak tamamlanması halinde yüklenicinin geçici kabul için başvuracağı ve kabul işlemlerinin ilgili yönetmelik hükümleri dikkate alınarak yürütüleceği düzenlenmiştir.

Yüklenici işi ilerletmiyorsa idarenin elinde sırasıyla şu araçlar vardır: ihtar, iş programına uyulmaması halinde sözleşmede öngörülen gecikme cezası, sözleşmede öngörülen hallerde fesih ve teminatın gelir kaydedilmesi. Aynı imalatı ikinci bir yükleniciye yaptırmak bunların hiçbiri değildir; üstelik:

- İş, sözleşme kapsamından çıkarılmadığı için aynı imalatın bedeli iki kez gündeme gelebilir;
- İkinci alım daha yüksek fiyattan yapıldığında aradaki fark kamu zararı tartışması doğurur;
- İlk yükleniciye karşı gecikme cezası ve fesih hakları fiilen kullanılamaz hale gelir;
- İmalatın hangi kısmının kim tarafından yapıldığı, hakediş ve kabul aşamasında belirsizleşir.

Ayrıca doğrudan temin, ihtiyacın ilan yapılmaksızın karşılanmasına imkan veren istisnai bir yöntemdir; devam eden bir sözleşmenin kapsamındaki işleri karşılamak için kullanılmaz.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; idare tarafından ihale edilen bir parke taş yol yapımı ve hazır beton döküm işi kapsamında yapılması gereken beton parke imalatının, sözleşme devam ederken doğrudan teminle daha yüksek fiyata başka bir yükleniciye yaptırıldığı tespit edilmiştir. Sonuç bölümünde; kamu kaynaklarının etkili, verimli ve ekonomik kullanımını teminen idarenin daha dikkatli davranması gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: doğrudan temin taleplerinde kontrol listesine tek bir soru ekleyin, "Bu iş, yürürlükte olan bir sözleşmenin kapsamında mı?" Cevabı evet ise talep reddedilmelidir. Yüklenici gecikiyorsa iş programı sapmalarını yazılı olarak tespit edin, ihtar çekin ve gecikme cezasını uygulamaya başlayın; bu adımlar atılmadan yapılan alternatif alımlar, denetimde idarenin aleyhine bir tablo oluşturuyor. İşin gerçekten aciliyeti varsa, sözleşmenin feshi veya tasfiyesi yollarını değerlendirip yeni ihaleyi usulüne uygun şekilde yapın; "hızlı çözüm" olarak görülen doğrudan temin, çoğu zaman en pahalı ve en riskli yol oluyor.