Bağlı idaremiz belediyeye otobüs tahsis ederken ücret alması gerekir mi?

Doğru değil. Tarife belirlenmişse uygulanmak zorundadır. Hizmetin alıcısının başka bir kamu idaresi olması, ücretin alınmamasını haklı kılmaz; bu, iki bütçe arasında kayıt dışı bir kaynak aktarımı anlamına gelir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun "Tanımlar" başlıklı 3'üncü maddesinin (i) bendinde; hizmet karşılığı elde edilen gelirler kamu geliri olarak tanımlanmıştır. Aynı Kanunun "Gelirlerin toplanması sorumluluğu" başlıklı 38'inci maddesinde; kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk ve tahsiliyle yetkili ve görevli olanların, ilgili kanunlarda öngörülen bu işlemlerin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumlu olduğu hükme bağlanmıştır. 60'ıncı maddesinde ise idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek mali hizmetler biriminin görevleri arasında sayılmıştır.

Bu hükümler birlikte okunduğunda tablo nettir: idare, bedeli belirlenmiş bir hizmeti sunduğunda alacak doğar; bu alacağı tahakkuk ettirmek ve takip etmek yasal bir yükümlülüktür. Alacaktan vazgeçmenin ise ayrı bir hukuki dayanağı olması gerekir.

Bağlı idare, belediye ilişkisinde bu konu sık gözden kaçar. Oysa bağlı idarenin ayrı bütçesi, ayrı mali tabloları ve ayrı hesap verme sorumluluğu vardır. Ücretin alınmaması halinde bağlı idarenin gelirleri olduğundan düşük, belediyenin giderleri olduğundan düşük görünür; her iki mali tablo da gerçeği yansıtmaz. Ayrıca hizmetin gerçek maliyeti hiçbir zaman ölçülemez.

Sayıştay'ın 2023 yılı denetim raporlarından birinde; bir toplu taşıma idaresi tarafından büyükşehir belediyesinin çeşitli faaliyetleri için otobüs tahsisleri yapıldığı, söz konusu tahsisler için idare tarafından saatlik ücret belirlenmesine rağmen belediyeden herhangi bir ücret alınmadığı tespit edilmiştir. Sonuç bölümünde; gelirlerin toplanması sorumluluğu çerçevesinde idare gelirlerinin takip ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılması gerektiği değerlendirilmiştir.

Uygulama önerisi: kurum içi ve kurumlar arası hizmetler için de talep, tahsis, tahakkuk zincirini kurun: yazılı talep alın, tahsis onayını verin, hizmet gerçekleştiğinde saat/kilometre bilgisini içeren bir hizmet tutanağı düzenleyin ve tarifedeki bedel üzerinden tahakkuk yapın. Ücretsiz tahsis yapılacak haller varsa bunları meclis kararıyla belirlenen tarifede açıkça gösterin, istisna, kayıt altına alınmış bir istisna olmalıdır. Yıl sonunda "tahsis edilen araç saati / tahakkuk eden tutar / tahsil edilen tutar" karşılaştırmasını yapın; aradaki fark, tarifenizin fiilen uygulanmadığının en hızlı göstergesidir.