Borcu olan kişiye ruhsat verebilir miyiz?

Bu, hem bir tahsilat disiplini hem de bir iç kontrol meselesidir. Belediyenin kendi alacağını, talebe bağlı olarak yürüttüğü işlemler sırasında sorgulamaması, alacağın zamanla takip edilemez hale gelmesine yol açar.

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun "Kanunun şümulü" başlıklı 1'inci maddesine göre; devlete, il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim, harç ve ceza tahakkukları ile gecikme zammı ve faiz gibi fer'i alacaklar ve amme hizmetlerinden kaynaklanan diğer alacaklar bu Kanun kapsamındadır; bunların tahsil süreçleri 6183 sayılı Kanun hükümlerine tabidir. Yani belediye alacaklarının takibi, genel hükümlere göre değil, bu Kanunun sunduğu daha güçlü araçlarla yürütülür.

Aynı Kanunun 22'nci maddesinde; amme alacağını borçlusundan kesip tahsil dairesine ödemek zorunda olan gerçek ve tüzel kişilerin, bu yükümlülüklerini kanunlarda belirtilen sürelerde yerine getirmemeleri halindeki sorumlulukları düzenlenmiştir. 22/A maddesinde ise; kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ödemeler ve belirlenecek işlemler sırasında, ilgililerden vadesi geçmiş borcun bulunmadığına ilişkin belge aranması zorunluluğu getirilebileceği hükme bağlanmış; bu yetkinin kullanımına ilişkin usul ve esaslar Tahsilat Genel Tebliğinde açıklanmıştır.

Buradan iki sonuç çıkar:

1. Belediyenin ödeme yapacağı hallerde (hakediş, mal ve hizmet bedeli vb.) borç sorgulaması, mevzuatın öngördüğü ölçüde bir zorunluluktur.
2. Belediyenin kendi alacağı varken talep üzerine yürüttüğü işlemlerde ise, alacağın tahsili veya en azından yapılandırılıp taksitlendirilmesi sağlanmadan işlemin sonuçlandırılması, alacağın takipsiz kalması sonucunu doğurur.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; belediye tarafından gerçekleştirilen ruhsatlandırma işlemlerinde ilgili mevzuata aykırı olarak amme alacağı tahsil edilmeden işlem yapıldığı tespit edilmiştir. Sonuç bölümünde, belediyenin amme alacağı tahsil süreçlerini 6183 sayılı Kanunun 1'inci, 22'nci ve 22/A maddeleri, ilgili yapılandırma kanunu hükümleri ve Tahsilat Genel Tebliği çerçevesinde yürütmesi gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: ruhsat, imar durumu, yapı kullanma izni, tahsis, kiralama ve benzeri talebe bağlı işlemlerin başvuru formuna otomatik bir borç sorgusu ekleyin, mükellef sicil numarası girildiğinde ekranda vadesi geçmiş borç görünsün. Borç varsa başvuru sahibine önce ödeme veya yapılandırma seçeneğini sunun; ödeme yapılmadan işlemi sonuçlandıracaksanız gerekçesini kayda geçirin. Ruhsat verilmemesini doğrudan borca bağlayacaksanız, dayanağınızın ilgili özel mevzuatta bulunması gerektiğini unutmayın; hukuki dayanağı olmayan bir şart, iptal davasıyla karşınıza döner. Asıl kazanım, borcun işlem anında görünür hale gelmesidir.