Eksik imalatın bedelini hangi fiyat üzerinden hesaplamalıyız?

Hesabın anahtarı şudur: eksik imalat bedeli, sözleşmenin uygulanmasında yeni fiyat nasıl belirleniyorsa aynı yöntemle belirlenmelidir. Ham kamu birim fiyatını doğrudan kullanmak, tarafların eşitliği ilkesini zedeler.

Yapım İşleri Genel Şartnamesinin "Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti" başlıklı 22'nci maddesinde; proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedellerinin, yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden ödeneceği düzenlenmiştir.

Aynı maddede yeni fiyatın tespitinde uyulacak sıralama da gösterilmiştir; özetle:

- Yüklenicinin teklifi ekinde idareye sunduğu ve yeni iş kalemiyle benzerlik gösteren kalemlere ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler,
- İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan benzer analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler,
- İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği benzer nitelikteki işlerin fiyatları,

ve maddede sayılan diğer yöntemler. Ortak nokta, fiyatın tek taraflı değil, yüklenici ile birlikte tespit edilmesidir.

Bu yaklaşım, eksik imalat nedeniyle yapılacak kesinti hesabına da yansır. Anahtar teslim götürü bedelli bir işte eksik veya kusurlu imalatın metrajı çıkarılıp mukayeseli keşif yapılırken kullanılan fiyatlar, sözleşme uygulamasında iş artışı ve iş eksilişi için hangi yöntemle belirlendiyse aynı yöntemle belirlenmelidir. Uygulamada kamu birim fiyatlarına ihale tenzilatı uygulandığından, kesinti tablosundaki resmi fiyatların da tenzilata tabi tutulması gerekir; bazı kalemler için ise uygulama aşamasında yüklenici ile mutabık kalınan fiyatlar kullanılır.

Sayıştay Temyiz Kurulunun 13.09.2023 tarihli kararına konu olayda; anahtar teslim götürü bedelle ihale edilen bir park yapım işinde, geçici kabul işlemleri yapıldıktan sonra Sayıştay denetimi sırasında teknik personelle birlikte yapılan fiili inceleme sonucunda proje, mahal listeleri, teknik şartnameler ile fen ve sanat kurallarına uygun düşmeyen eksik ve fazla imalatlar tespit edilmiş; bu imalatların metrajları çıkarılıp mukayeseli keşifleri yapılarak hesaplanan eksik imalat bedelinin tazminine karar verilmiştir. Kararda yer alan değerlendirmede; kamu zararı tablosunda kullanılan yeni birim fiyatların tarafların eşitliği ilkesi göz ardı edilerek bulunduğu, resmi fiyatların tenzilata tabi tutulması ve bazı kalemlerde yüklenici ile mutabık kalınan fiyatların kullanılması gerektiği görüşü ileri sürülmüştür.

Uygulama önerisi: eksik imalat tespit ettiğinizde önce metrajı ve mahallini tutanakla belirleyin, sonra kesinti hesabını sözleşmenin fiyat mantığıyla kurun: teklif birim fiyatı varsa onu, yoksa 22'nci maddedeki sıralamayı izleyerek bulunan yeni fiyatı ve mutlaka ihale tenzilatını uygulayın. Hesap tablosunu yükleniciye tebliğ edip görüşünü alın; "birlikte tespit" ilkesinin karşılığı budur. Geçici kabul öncesinde eksiklikleri kabul tutanağına işletin, kabulden sonra ortaya çıkan tespitler hem hesaplama hem sorumluluk bakımından çok daha tartışmalı hale geliyor.