İş sözleşme bedelinin %80'inin altında biterse yükleniciye ne ödenir?

Önce doğru kurumu seçmeniz gerekir: bu bir fesih meselesi değil, kural olarak bir iş eksilişi meselesidir. 4735 sayılı Kanun, işin sözleşme bedelinin altında bitmesi halinde yükleniciye ne ödeneceğini ayrıca düzenlemiştir.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 24'üncü maddesinde; sözleşme bedelinin %80'inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılan işlerde yüklenicinin işi bitirmek zorunda olduğu, bu durumda yükleniciye; yapmış olduğu gerçek giderleri ve yüklenici karına karşılık olarak, sözleşme bedelinin %80'i ile sözleşme fiyatlarıyla yaptığı işin tutarı arasındaki bedel farkının %5'inin ödeneceği hükme bağlanmıştır.

Dolayısıyla talebin beklenenin altında kalması halinde izlenecek yol şudur:

1. İş, sözleşme kapsamında eksilişli olarak tamamlanır.
2. Gerçekleşen iş tutarı sözleşme bedelinin %80'inin altında kaldıysa, farkın %5'i yükleniciye ödenir.
3. "Talep oluşmaması" bir mücbir sebep değildir; bu gerekçeyle sözleşmeyi feshedip fesih hükümlerine göre ödeme yapmak farklı ve tartışmalı bir sonuç doğurur.

Sayıştay Temyiz Kurulunun 13.09.2023 tarihli kararında; bir belediyenin kültür gezileri organizasyonu hizmet alımı işinde, gezilere katılabilecek kişi sayısının gerçekçi tespit edilmemesi nedeniyle yaklaşık maliyetin hatalı hesaplanması ve gezilere talep olmamasının mücbir sebep olarak değerlendirilip sözleşmenin feshedilmesi neticesinde iş eksilişi kapsamında yükleniciye yersiz ödemede bulunulması nedeniyle verilen tazmin hükmü ele alınmıştır. Hüküm daha önce tasdik edilmiş; karar düzeltme talebi de oy çokluğuyla reddedilmiştir.

Kararda iki ayrı karşı oy yer almaktadır. Birincisinde; işin tamamlanmadan erken sonlandırıldığı, bu durumda 4735 sayılı Kanunun 24'üncü maddesindeki iş eksilişi hükmünün uygulanmasının doğru olmayacağı, sözleşmenin genel hükümlere göre tasfiye edilmesi ve idarenin yararı doğrultusunda feshedilen sözleşme nedeniyle yükleniciye Borçlar Kanunu hükümlerine göre zarar ve ziyan karşılığı bir tazminat ödenmesi gerekeceği; bu nedenle yüklenicinin katlandığı genel giderler tespit edilerek kamu zararının hesaplanması gerektiği savunulmuştur. İkincisinde ise; işin sözleşme bedelinin %80'inden daha düşük bir tutarla tamamlandığı ve 4735 sayılı Kanunun 24'üncü maddesi çerçevesinde iş eksilişine gidilerek %5'lik tazminatın mevzuatına uygun ödendiği, dolayısıyla kamu zararı oluşmadığı ve ilam hükmünün kaldırılması gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: sorun aslında bir aşama önce, yaklaşık maliyet aşamasında başlıyor. Katılıma bağlı işlerde (gezi, kurs, etkinlik, yemek) miktarı geçmiş yılların gerçekleşme verilerine dayandırın; "kapasite" değil beklenen katılım üzerinden hesaplayın. Sözleşme yürütümünde gerçekleşmenin sözleşme bedelinin %80'inin altında kalacağı anlaşılırsa, feshe gitmeden önce iş eksilişi kurumunu ve %5 hesabını değerlendirin; kararınızın gerekçesini ve hesabını dosyaya koyun. Mücbir sebep iddiasını ise ancak 4735 sayılı Kanunda sayılan hallerde ve ilgili kurumdan alınacak belgeyle gündeme getirin.