Fidan ve süs bitkisi alımı istisna kapsamında yapılabilir mi?

Doğru değil. 3/a istisnası, idarenin kendi kullanımı için yaptığı alımları değil; işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere doğrudan üreticilerden yapılan alımları kapsar.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun "İstisnalar" başlıklı 3'üncü maddesinin (a) bendinde; Kanun kapsamına giren kuruluşlarca, kuruluş amacı veya mevzuatı gereği işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere doğrudan üreticilerden veya ortaklarından yapılan tarım veya hayvancılıkla ilgili ürün alımları ile ilgili mevzuatı uyarınca orman köyleri kalkındırma kooperatiflerinden ve köylülerden yapılacak hizmet alımlarının Kanundan istisna olduğu düzenlenmiştir.

Bendin iki kilit unsuru vardır:

- Amaç unsuru: Alım, ürünü işlemek, değerlendirmek, iyileştirmek veya satmak üzere yapılmalıdır. Ürünün idarenin kendi hizmetinde kullanılmak üzere alınması bu amaçlara girmez.
- Taraf unsuru: Alım doğrudan üreticilerden veya ortaklarından yapılmalıdır. Aracı, tedarikçi veya ticari işletmeden yapılan alımlar kapsam dışındadır.

Park ve bahçelerde dikilmek üzere alınan fide, fidan, çiçek ve süs bitkileri; belediyenin kendi hizmetinde kullanacağı mallardır. Aynı şekilde sosyal yardım kapsamında dağıtılmak üzere alınan hediyelik ürünler de tarım/hayvancılık ürünü olsun olmasın bu istisnaya dayandırılamaz.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; bir büyükşehir belediyesinde park, bahçe, refüj ve yeşil alanlarda kullanılmak üzere fide, fidan, çiçek ve süs bitkisi gibi peyzaj ürünlerinin; ayrıca süt, fide ve gübre ürünleri ile oyuncak, bere gibi hediyelik ürünlerin 3'üncü maddenin (a) bendi kapsamında ihalesiz olarak alındığı tespit edilmiştir. Raporda, bu hususun önceki yıl denetim raporunda da yer aldığı belirtilmiştir. Sonuç olarak; 3/a kapsamında olmayan bu mal alımlarının, Kanunun rekabet ve eşit muamele ilkelerinin ihlal edilmemesi için 19'uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temin edilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

Uygulama önerisi: istisnaya dayanan her alım için onay belgesinde iki soruyu cevaplayın, "ürün ne amaçla alınıyor?" ve "kimden alınıyor?". Cevaplar bendin unsurlarını karşılamıyorsa alımı ihale usulüyle yapın. Peyzaj ürünleri gibi yıllık ve öngörülebilir ihtiyaçları yıllık açık ihaleye bağlayın; hem mevzuata uygun olur hem de birim fiyat avantajı sağlar. Bir bulgunun ikinci kez raporlanması, denetimde ayrıca ağırlaştırıcı bir husustur; tekrar eden tespitleri öncelikli olarak kapatın.