Aile yardımı şartları kaybedilince ödeme nasıl kesilir?

Yeterli değil. Beyan başlangıç noktasıdır; ancak şartların devam edip etmediğinin kontrolü idarenin sorumluluğundadır.

Toplu iş sözleşmelerinde aile ve çocuk yardımı çoğunlukla memur mevzuatına atıfla düzenlenir. Tipik bir hüküm şöyledir: "657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile bütçe kanunlarında memurlar için öngörülen aile ve çocuk yardımı aynı şartlarla ve aynı miktarlarda işyerlerinde çalışan sendika üyesi işçilere ödenir." Bu atıf, yalnızca tutarı değil şartları da devreye sokar.

657 sayılı Kanunun "Aile yardımı ödeneği" başlıklı 202'nci maddesinde; bu yardımın, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için ödeneceği belirtilmiştir. Çocuklar bakımından da yaş, öğrenim durumu ve çalışma durumuna ilişkin şartlar aranır.

Uygulamadaki sorun, şartların zaman içinde değişmesidir: eş işe girer, emekli aylığı bağlanır, çocuk çalışmaya başlar ya da öğrenimini bitirir. Bu değişiklikler bildirilmezse ödeme haksız biçimde sürer. Beyana dayalı sistemde bildirimi yapmak çalışanın yükümlülüğüdür; ancak kontrol mekanizması kurmak işverenin sorumluluğudur.

Sayıştay'ın 2021 yılı denetim raporlarından birinde; aile yardımından yararlanabilme şartlarını taşımayan veya şartları kaybeden işçi personele, beyanlarına istinaden aile yardımı ödemesi yapıldığı tespit edilmiştir. İncelemede, toplu iş sözleşmesindeki atıf hükmü ile 657 sayılı Kanunun 202'nci maddesindeki şartlar birlikte değerlendirilmiştir.

Uygulama önerisi: aile yardımı beyanını yılda bir kez yenileyin ve beyan formuna "şartların değişmesi halinde on beş gün içinde bildirim yükümlülüğü ve fazla ödemenin iadesi" ibaresini koyup imzalatın. Mümkünse çapraz sorgu yapın: eşin sigortalılık/emeklilik durumu ve çocukların öğrenim durumu için belge isteyin. Bordro programında aile yardımını serbest girilen değil, beyan kaydından türetilen bir alan yapın. Tespit edilen fazla ödemeleri gecikmeden ve faiziyle tahsil edin.