Kültür Merkezi Salonlarının Muafiyeti Olmayan Kuruluşlara Ücretsiz Tahsis Edilmesi

Hayır, uygun değildir; çünkü 4736 sayılı Kanun, ücretsiz veya indirimli tarife uygulanabilecek kişi ve kurumları tek tek ve sınırlı sayıda belirlemiştir; "ticari amaç gütmemek" tek başına bu listeye girmeye yetmez. Sayıştay denetiminde bu geniş yorumlanan muafiyet uygulaması somut sayılarla ortaya konmuştur.

Denetim tespiti şöyledir:

"Kamu İdaresine ait kültür merkezlerindeki salonların kullanımına ilişkin ücret tarifesi belirlenmiş olmasına rağmen bu salonların bazı dernek, vakıf, siyasi parti, çeşitli sivil toplum kuruluşları ve toplulukların faaliyetlerine ücretsiz olarak tahsis edildiği görülmüştür."

4736 sayılı Kanun'un temel kuralı açıktır:

"...belediyelerin de dahil olduğu kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticari indirimler hariç herhangi bir kişi ve kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanamayacağı hüküm altına alınmıştır."

Kanun, istisnaları da kapalı bir liste olarak düzenlemiş, geri kalanı Cumhurbaşkanı'nın yetkisine bırakmıştır:

"...Kanun'un 1'inci maddesinin diğer fıkralarında ise ücretsiz ve indirimli faydalandırılabilecek hizmetler ile kişiler sayılmış olup altıncı fıkrasında ise Cumhurbaşkanı'nın birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi ve kurumları tespit etmeye yetkili olduğu belirtilmiştir."

Denetimde somut ölçek çarpıcıdır:

"...salonlarda 2024 yılı içinde 315 farklı etkinliğin gerçekleştirildiği, bunların 23'ünde salonların ücretli olarak kullandırıldığı ancak geriye kalan 292 etkinlik için herhangi bir ücret tahsil edilmediği, ücret tahsil edilmeyen etkinlik sahiplerinin genel itibariyle kamuya yararlı dernek ve vakıflar arasında yer almayan dernekler ve vakıflar ile siyasi partiler, çeşitli sivil toplum kuruluşları ve farklı nitelikteki topluluklar olduğu, bu kişiler açısından kanunda muafiyet hükmü bulunmadığı ve bu kişilerin Cumhurbaşkanı tarafından muaf tutulan kişi ve kurumlar arasında yer almadığı tespit edilmiştir."

Analiz:
(1) 315 etkinlikten yalnızca 23'ünün ücretli olması, ücretsiz kullandırmanın istisna değil fiilen genel kural haline geldiğini göstermektedir; oran olarak etkinliklerin yaklaşık %93'ü ücretsiz gerçekleşmiştir.
(2) Muafiyet kapsamına giren kuruluşlar arasında "kamuya yararlı dernek/vakıf" statüsü taşımayan dernekler, siyasi partiler ve sıradan topluluklar bulunması, idarenin muafiyeti kanundaki dar çerçevenin çok ötesine taşıdığını göstermektedir.
(3) Siyasi partilere ücretsiz salon tahsisi ayrıca ayrı bir hassasiyet taşır; çünkü bu, kamu kaynağının parti faaliyetlerine dolaylı destek sağlaması gibi bir görüntü doğurabilir ve tarafsızlık ilkesiyle gerilim yaratabilir.
(4) İdarenin savunmasında "ticari amaç taşımayan etkinlikler" ifadesinin kullanılması, idarenin muafiyeti kendi taktirine göre genişlettiğini, oysa muafiyetin kanunla sınırlı ve dar yorumlanması gereken bir istisna olduğunu gözden kaçırdığını ortaya koymaktadır.

Yapılacaklar:
1. Kültür merkezi salon tahsislerinde, yalnızca 4736 sayılı Kanun'da sayılan veya Cumhurbaşkanı kararıyla muaf tutulan kişi/kurumlara ücretsiz kullandırma yapılmalı, diğer tüm başvurular meclis tarifesine tabi tutulmalıdır.
2. "Ticari amaç taşımama" gibi kanunda yer almayan gerekçelerle ücretsiz tahsis yapılmasına son verilmeli, başvuru formunda başvuranın hangi kanuni muafiyet kapsamına girdiği sorulmalıdır.
3. 2024 yılında ücretsiz kullandırılan 292 etkinlik gözden geçirilip, muafiyet kapsamına girmeyenler için geriye dönük ücret tahakkuku değerlendirilmelidir.
4. Salon tahsis onayı, mali hizmetler biriminin muafiyet kontrolünden geçmeden verilmemelidir.

Uygulama önerisi: Kültür işleri müdürlüğü, her salon talebinde başvuru sahibinin kanuni muafiyet listesindeki yerini kontrol eden bir ön onay formu kullanmalı ve listede yer almayan hiçbir kuruma ücretsiz tahsis yapmamalıdır. Kural budur: belediyeye ait salonların ücretsiz kullandırılması, yalnızca kanunda sayılan veya Cumhurbaşkanınca muaf tutulan kişi ve kurumlarla sınırlıdır.