İlçe Sorumluluğundaki Kazı Gelirlerinin Yıllardır İlçe Belediyelerine Aktarılmaması

Hayır, sayılmaz. Mahsup veya pay kesintisi yoluyla dolaylı bir tasfiye yapılması, mevzuatın öngördüğü doğrudan ve süresinde aktarım yükümlülüğünün yerine geçmez; bu yöntemler yalnızca sorunu ödemesiz gibi göstermenin bir yolu olup asıl ihlali ortadan kaldırmaz. Sayıştay denetiminde bu husus, üstelik yıllardır tekrarlanan bir bulgu olarak tespit edilmiştir.

Denetim tespiti şöyledir:

"İdarenin gelir hesapları üzerinde yapılan incelemelerde, ilçe belediyelerinin sorumluluk alanlarındaki yerlerde yapılan kazı çalışmalarından elde edilen zemin tahrip bedeli ve ruhsat harcının bazı ilçe belediyelerine aktarılmadığı görülmüştür."

Aktarım zorunluluğunun mevzuat dayanağı raporda açıkça belirtilmiştir:

"...24.12.2020 tarihinden önce doğrudan ve bu tarihten sonra da 2021/4 sayılı genelge hükümleri doğrultusunda ilçe belediyelerinin sorumluluk alanına giren yerlere ilişkin olarak Büyükşehir Belediyesi hesaplarına yatırılmış bulunan zemin tahrip bedelleri ve ruhsat harçlarının ilgili ilçe belediyelerine aktarılması yasal bir zorunluluktur."

Somut tutar ve etkilenen ilçeler raporda tek tek sayılmıştır:

"Çankaya, Etimesgut, Keçiören, Sincan, Altındağ, Polatlı, Haymana ilçelerinin yüksek tutarda gönderilmeyen zemin tahrip bedelleri ile ruhsat harçlarının olduğu, 2023 yılı içerisinde İdare tarafından ilgi ilçe belediyelerine herhangi bir aktarım yapılmadığı ve söz konusu bedellerin ilgili ilçe belediyelerinin çevre temizlik vergisi alacaklarından mahsup edilmesi veya Büyükşehir Belediyesinin İller Bankası payından kesilmesi suretiyle ödemesinin sağlandığı tespit edilmiştir."

Sorunun süregelen niteliği ve toplam tutarı da açıkça belirtilmiştir:

"Söz konusu hususa 2021 ve 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporlarında da yer verilmiş olmasına rağmen Büyükşehir Belediyesi tarafından 2023 yılsonu itibari ile tüm ilçe belediyelerine gönderilmesi gereken toplam 121.847.293,55 TL tutarında zemin tahrip bedeli ve ruhsat harcı payı bulun..."

Analiz:
(1) Mahsup veya pay kesintisi, alacağın tarafı olan ilçe belediyesinin bu kaynağı kendi bütçe planlamasında zamanında ve serbestçe kullanma hakkını ortadan kaldırır; ilçe, parayı ancak başka bir borcuyla eşleştiği ölçüde ve büyükşehirin taktir ettiği zamanda görebilir.
(2) Aynı bulgunun 2021 ve 2022 raporlarında da yer almasına rağmen 2023'te hala çözülmemiş olması, idarenin düzeltici önlem almadığını, sorunun yapısal ve süreklilik arz eden bir mali disiplin eksikliği olduğunu göstermektedir.
(3) 121 milyon TL'yi aşan bir tutarın yıllarca aktarılmaması, yedi ayrı ilçe belediyesinin bütçe planlamasını ciddi şekilde etkileyebilecek büyüklükte bir mali risktir.
(4) İdarenin kendi ifadesiyle bu durumun "birikmiş bir mali külfete" yol açması, sorunun yalnızca ilçeler için değil büyükşehir belediyesinin kendi mali yapısı için de sürdürülemez hale geldiğini ortaya koymaktadır.

Yapılacaklar:
1. İlçe sorumluluk alanındaki kazı gelirlerinin tahsilinden itibaren 15 gün içinde ilgili ilçeye aktarılması, 2021/4 sayılı Genelge'ye uygun olarak sistematik hale getirilmelidir.
2. Aktarım gecikmesi olan tutarlar için ilçe belediyelerine gecikme faizi de dahil olmak üzere tam ödeme yapılmalı, mahsup yöntemi yalnızca ilçenin açık talebiyle istisnai olarak kullanılmalıdır.
3. 121.847.293,55 TL'lik birikmiş tutarın ilçe bazında dökümü çıkarılıp bir ödeme takvimine bağlanmalıdır.
4. Bu bulgunun üçüncü kez tekrarlandığı göz önüne alınarak, aktarım sürecini otomatikleştirecek bir mali sistem entegrasyonu (kazı harcı tahsilatı ile ilçe aktarımının eş zamanlı tetiklenmesi) hayata geçirilmelidir.

Uygulama önerisi: Mali hizmetler dairesi başkanlığı, kazı harcı tahsilatı yapıldığı anda ilgili ilçeye aktarımı tetikleyen otomatik bir muhasebe kuralı kurmalı ve bu kuralın işlediğini üç yılda üçüncü kez tekrarlanan bu bulguyu kapatmak için ayrıca raporlamalıdır. Kural budur: ilçe sorumluluğundaki kazı gelirleri, mahsup yoluyla değil, tahsilattan itibaren yasal süresinde doğrudan ilgili ilçe belediyesine aktarılır.