Garanti Süresi İçindeki Otobüs Yedek Parçalarının Tekrar Ücretli Değiştirilmesi

Evet, teşkil eder; çünkü garanti süresi içindeki bir arızanın maliyeti sözleşme gereği yükleniciye aittir, idareye değil. Garanti süresi dolmadan aynı parça için ikinci kez ödeme yapılması, ya garanti takibinin hiç yapılmadığını ya da arızanın nedeninin sorgulanmadan yükleniciye fatura edilmesi gerekirken idare tarafından karşılandığını gösterir. Sayıştay denetiminde bu zafiyet somut olarak tespit edilmiştir.

Denetim tespiti şöyledir:

"Toplu taşımada kullanılan otobüslere ilişkin yapılan bakım onarım çalışmalarında bazı otobüslere ilişkin yedek parçaların garanti durumlarının sorgulanmadan birden fazla kez değiştirildiği ve her biri için ayrı ayrı ödeme yapıldığı tespit edilmiştir."

Sözleşmedeki garanti şartı raporda aynen aktarılmıştır:

"Yüklenici tarafından teslim edilecek sözleşme konusu malzemelerin garanti süresi, malların kabulünden sonra 1 (bir) yıl olacaktır... Garanti kapsamındaki malzemede sözleşme süresi içerisinde tespit edilecek hata, ayıp ve eksikliklerin, garanti sağlayan kişi veya kuruluş tarafından giderilmesini yüklenici üstlenecektir."

Denetimde saha bulgusu şu şekilde özetlenmiştir:

"Yerinde yapılan denetimler sonucunda; toplu taşımada kullanılan bazı araçlar için belirli yedek parçaların 1 yıl içerisinde birden fazla kez değiştirildiği, bozulan veya arıza çıkaran yedek parçaların toplu taşıma araçlarını kullanan şoförlerden kaynaklanan hatalar sonucu ortaya çıkıp çıkmadığının sorgulanmadığı..."

Analiz:
(1) Garanti takibi araç plakası ve parça bazında ayrı ayrı yürütülmesi gereken bir kayıt işidir; parçanın hangi tarihte takıldığı bilinmeden ikinci arızanın 1 yıllık garanti süresi içinde olup olmadığı tespit edilemez.
(2) Sözleşme, arızanın kullanıcı hatasından (örneğin şoför kaynaklı yanlış kullanım) kaynaklanıp kaynaklanmadığının sorgulanmasını da zımnen gerektirir; bu sorgulama yapılmadan otomatik olarak ücretli işlem açılması, garantiyi fiilen işlevsiz hale getirir.
(3) Her tekrar değişimin ayrı ödeme kalemi olarak geçmesi, bütçeye yansıyan gereksiz bir tekrarlayan maliyettir ve toplu taşıma filosu büyüklüğünde bu tür tekrarlar zamanla önemli bir tutara ulaşabilir.
(4) İdarenin hesap verme sorumluluğu ilkesi gereği (5018 sayılı Kanun madde 8), kamu kaynağının yükleniciye ait bir yükümlülük için harcanması, kaynakların ekonomik ve verimli kullanılmadığı anlamına gelir.

Yapılacaklar:
1. Her yedek parça değişiminde parçanın takıldığı tarih, aracın plakası ve garanti bitiş tarihi bir kayıt sistemine işlenmelidir.
2. Yeni bir arıza talebi geldiğinde, önce bu kayıt üzerinden garanti süresinin dolup dolmadığı kontrol edilmeli, garanti içindeyse ödeme yapılmadan yükleniciden ücretsiz değişim talep edilmelidir.
3. Arızanın kullanıcı hatasından kaynaklanıp kaynaklanmadığına ilişkin teknik bir değerlendirme, garanti kapsamı dışına çıkarma kararından önce belgelenmelidir.
4. Garanti süresi içinde hatalı şekilde ücretli değiştirilmiş parçalar için yükleniciden geriye dönük mahsup veya iade talep edilmelidir.

Uygulama önerisi: Makine ikmal biriminde her aracın yedek parça değişim geçmişini garanti bitiş tarihiyle birlikte gösteren bir takip çizelgesi tutulmalı ve yeni bir bakım talebi bu çizelge kontrol edilmeden onaylanmamalıdır. Kural budur: garanti süresi içindeki bir yedek parça arızasının maliyeti, kullanıcı hatası kanıtlanmadıkça idareye değil yükleniciye aittir.