Belediye Şirketinden Alınan Personele Güvenlik Soruşturması Yaptırmak Zorunlu mudur?

Evet, gerekir; güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yükümlülüğü memur statüsüyle sınırlı değildir, statüsü veya çalıştırma şekli ne olursa olsun kamu görevi ifa eden kişileri kapsar, belediye şirketi üzerinden istihdam edilen işçi statüsündeki personel de bu kapsama girer. Sayıştay tam bu eksikliği tespit etmiştir: "Kamu İdaresi tarafından personel şirketi üzerinden yapılan işçi alımlarında arşiv araştırması ve/veya güvenlik soruşturması yapılmadığı görülmüştür."

Yükümlülüğün kapsamı 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'nun 3'üncü maddesinde açıkça tanımlanır: "arşiv araştırmasının, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılacağı ve madde metninde sayılan durumlarda arşiv araştırması ve güvenlik soruşturmasının birlikte yapılması gerektiği ifade edilmiştir." Kanunun 4 ve 5'inci maddeleri ise bu iki sürecin (arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması) neyi kapsadığını ayrıntılandırır.

Belediye şirketi personeli özelinde ayrıca özel bir düzenleme daha vardır, İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 4'üncü maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı bendinde, "güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olması" şirket personelinde aranacak şartlar arasında açıkça sayılmıştır. Sayıştay bu iki düzenlemeyi birlikte yorumlayarak sonucu netleştirir: "ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklarda arşiv araştırması, şartların oluştuğu takdirde ise arşiv araştırması ile güvenlik soruşturmasının birlikte yapılması gerektiği ve belediye şirket işçilerinin de bu kapsama dahil olduğu anlaşılmaktadır."

Somut tespit ve idarenin tepkisi şöyledir: "Yapılan incelemede, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerin gördürülmesi kapsamında çalışan şirket personelinin arşiv araştırması ve/veya güvenlik soruşturması uygulamasına tabi tutulmadığı tespit edilmiştir. Kamu İdaresi cevabında, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak gerekli işlemlerin yapılacağı belirtilmiştir."

Analiz:

1) "İşçi statüsü, memuriyet değil" ayrımı, bu güvenlik kontrolü açısından geçerli bir muafiyet gerekçesi değildir, kanun lafzı özellikle "statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın" ifadesiyle bu ayrımı baştan geçersiz kılar. Belirleyici olan, kişinin memur mu işçi mi olduğu değil, bir kamu görevi ifa edip etmediğidir; belediye hizmetlerinde (temizlik, güvenlik, destek gibi) çalışan personel bu kapsama girer.

2) Bu kontrolün özellikle belediye şirketi personeli için ayrı bir yönetmelik maddesiyle (Usul ve Esaslar madde 4/6) tekrar vurgulanmış olması, mevzuatın bu alanı kritik bir risk noktası olarak gördüğünü işaret eder, 696 sayılı KHK ile taşeron işçilerin toplu biçimde belediye şirketlerine geçirildiği süreçte, bu kişilerin güvenlik açısından kontrolden geçmeden kamu binalarında/hizmetlerinde çalıştırılması istenmeyen bir sonuçtur.

3) Bu eksiklik, tek bir personel için değil, sistemik bir süreç boşluğu olarak ortaya çıkmıştır, bulgu "işçi alımlarında" ifadesini kullanarak, bunun münferit bir unutkanlık değil, işe alım sürecinin bir adımının hiç kurulmamış olduğunu gösterir.

4) İdarenin "gerekli işlemlerin yapılacağı" cevabı, düzeltmenin teknik olarak basit olduğunu gösterir, çözüm, işe alım sürecine bir adım (güvenlik soruşturması/arşiv araştırması başvurusu ve sonucun değerlendirilmesi) eklemekten ibarettir.

Yapılacaklar:

1. Personel şirketiniz aracılığıyla halihazırda çalışan tüm personelin güvenlik soruşturması/arşiv araştırması durumunu gözden geçirin; eksik olanlar için gerekli başvuruları geriye dönük olarak başlatın.
2. İşe alım sürecinize, güvenlik soruşturması/arşiv araştırması sonucunun olumlu gelmeden personelin fiilen göreve başlatılmayacağı bir zorunlu adım ekleyin.
3. Bu sonuçları değerlendirecek bir komisyon (varsa mevzuatın öngördüğü şekilde) oluşturup, sonuçların kayıt altına alınmasını sağlayın.
4. Personel şirketinizle yapılan hizmet alım sözleşmesine, işe alınacak her personel için bu kontrolün şirket tarafından da takip edileceğine dair bir madde ekleyin.
5. İnsan kaynakları biriminize, güvenlik soruşturması/arşiv araştırması sonucu olumsuz çıkan personel için ne yapılacağına dair (görevlendirmeme, sözleşme feshi vb.) yazılı bir prosedür hazırlatın.

Uygulama önerisi: Bu bulgu, "işçi statüsü memuriyetten farklıdır" varsayımının, güvenlik kontrolü gibi statüden bağımsız uygulanması gereken bir yükümlülüğü atlatmaya yol açtığını gösterir. Sizin için çözüm, mevcut personel için geriye dönük kontrolü başlatıp gelecekteki işe alımlara bu adımı standart olarak eklemektir. Sayıştay'ın ölçüsü nettir: belediye şirketi üzerinden personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında istihdam edilen işçiler de dahil olmak üzere, kamu görevi ifa edecek herkes için statüden bağımsız olarak güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılması zorunludur.