Boş kadro sayısı 8 iken 21 sözleşmeli personel alınıp sonra memur kadrosuna geçirilirse bu ne anlama gelir?

Bu, 'kadrosuz memur çalıştırılamaz' ilkesinin doğrudan ihlal edildiği, boş kadro sayısının iki buçuk katından fazla personelin işe alındığı ve bu hukuka aykırı başlangıcın sonradan bir kanun değişikliğinden (7433 sayılı Kanun) yararlanılarak kalıcı memur statüsüne dönüştürüldüğü, ciddi bir personel istihdam bulgusudur.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 33'üncü maddesi son derece kısa ve kesin bir kural koyar: 'Kadrosuz memur çalıştırılamaz.' 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 49'uncu maddesi, sözleşmeli personel istihdamını da bu kadro disiplinine bağlar: norm kadro ilke ve standartları Bakanlıkça belirlenir, belediyenin norm kadroları bu standartlar çerçevesinde meclis kararıyla belirlenir; sözleşmeli personel yalnızca belirli uzmanlık alanlarında (çevre, sağlık, teknik, hukuk gibi) ve norm kadroya uygun olarak çalıştırılabilir, yani sözleşmeli personel sayısı da mevcut boş kadro sayısıyla sınırlıdır, keyfi bir üst sınır değildir.

Bir Sayıştay bulgusunda ihlalin boyutu nettir: 'Belediyeye 2022 yılı Eylül ve Kasım aylarında değişik unvanlarla 12 adet teknik personel, 6 adet idari personel ve 3 adet sağlık personeli olmak üzere toplam 21 adet sözleşmeli personel Belediye Başkanı tarafından... işe alınmıştır.' Ancak: 'Belediyeye sözleşmeli personelin alındığı sırada sözleşmeli personel alınabilecek boş kadro sayısı 8 adettir.' Yani 8 boş kadroya karşılık 21 kişi alınmış, fazlalık 13 kişi, yani ihtiyacın %162 fazlasıdır. Sorunun kalıcılığı ise şuradadır: 'Bu kişiler daha sonra sözleşmeli personelin kadroya geçişine imkan veren... 7433 sayılı... Kanun'un 3'üncü maddesi birinci fıkrası (b) bendine göre değişik unvanlarla memur kadrolarına atanmıştır.' Sayıştay bunu açık bir kural ihlali olarak nitelendirir: 'mevzuatımıza kadrosuz sözleşmeli personel alınması ve çalıştırılması mümkün değildir, bu durum açık bir kuralın ihlali niteliğini taşımaktadır.'

Analiz: (1) Bu bulgunun en kritik yanı, hukuka aykırı bir başlangıcın (kadrosuz sözleşmeli personel alımı) sonradan bir kanun değişikliğinin (7433 sayılı Kanun'un sözleşmeliden memurluğa geçiş imkanı) kullanılmasıyla kalıcı hale getirilmiş olmasıdır, yani başlangıçtaki usulsüzlük, zamanla ve doğru fırsat kollanarak (kanun değişikliği beklenerek) kalıcı bir kazanıma dönüştürülmüştür; bu, sıradan bir hata değil, sonucu öngörülmüş bir stratejik yol izlenmiş olabileceği izlenimini güçlendirir. (2) 21 kişinin memur kadrosuna geçmiş olması, bu durumun artık geri döndürülmesi çok daha zor bir aşamaya (kazanılmış memur statüsü) ulaştığı anlamına gelir, sözleşmeli personel aşamasında düzeltilebilecek bir sorun, memur atamasından sonra çok daha karmaşık bir hukuki durum haline gelmiştir. (3) Bulgu ayrıca 'ilgili dönem Belediye Meclisinin kadro düzenlemelerine ilişkin kararlarında da mevzuata aykırı işlemler' olduğunu belirtir, bu, sorunun yalnızca başkanın atama kararında değil, meclisin kadro ihdas sürecinde de yapısal bir zayıflık olduğunu gösterir; iki farklı organ (başkan ve meclis) aynı süreçte mevzuata aykırı hareket etmiştir. (4) Bu bulgu, görevde yükselme sınavını kazanan personelin fiilen göreve getirilmemesi bulgusuyla (bkz. gorevde-yukselme-sinavini-kazanan-personelin-fiilen-gorevlendirilmemesi) ters yönlü bir mantık taşır: orada liyakatle kazanılmış bir hak fiilen kullanılmamış, burada ise kadro/norm sınırını aşan bir istihdam fiilen gerçekleştirilip sonradan kalıcı hale getirilmiştir, ikisi de kadro/liyakat sisteminin bütünlüğünün bozulduğunu gösterir.

Yapılacaklar:
1. Hukuk İşleri birimiyle birlikte, norm kadro sayısını aşan 13 kişinin memur atamasının hukuki geçerliliğini ve olası iptal/düzeltme yollarını değerlendirin.
2. Belediye Meclisi'nin kadro düzenleme kararlarını gözden geçirip, norm kadro standartlarına aykırı olan hükümleri düzeltin.
3. Bundan sonra yapılacak her sözleşmeli personel alımında, alım öncesinde mevcut boş kadro sayısının resmi olarak teyit edildiği bir ön kontrol adımı ekleyin.
4. İnsan Kaynakları birimine, norm kadro ile fiili istihdam arasındaki uyumu sürekli izleyen bir kontrol mekanizması kurdurun.

Uygulama önerisi: Kadrosuz memur veya sözleşmeli personel çalıştırılması, 657 sayılı Kanun'un doğrudan yasakladığı, istisnası olmayan bir kuraldır; bu kuralın ihlaliyle başlayan bir istihdam, sonradan bir kanun değişikliğinden yararlanılarak memur kadrosuna geçirilse dahi başlangıçtaki hukuka aykırılığı ortadan kaldırmaz. Denetçinin ölçüsü nettir: sözleşmeli personel sayısı, alım anındaki boş kadro sayısını hiçbir şekilde aşamaz, boş kadronun 8 olduğu bir durumda 21 kişi alınması, aradaki 13 kişilik fazlalığın tamamı için açık bir mevzuat ihlalidir.