Personel gideri oranımız zaten yasal sınırı aşmış durumdaydı; buna rağmen sürekli işçi kadrosuna yeni personel almamı...

Doğru değil, çünkü 5393 sayılı Kanun, personel gideri oranı aşıldığında 'ihtiyaç var mı yok mu' sorusuna bakmaksızın, otomatik ve koşulsuz bir yeni personel alımı yasağı getirir; bu yasak, aşımın büyüklüğüne göre değil, aşımın VARLIĞINA göre işler: 2024 denetiminde aynen, 'Vergi ve SGK primi kesintileri düşüldükten sonra Belediyenin şirket personeli dahil personel giderleri ile ilgili olarak; 2023 yılında %0,48 ORANINDA, 2024 yılında ise %14,58 ORANINDA LİMİT AŞIMI gerçekleştirildiği görülmekte olup bu durumda Belediyenin 2024 yılında YENİ PERSONEL ALIMI YAPMAMASI GEREKİRKEN, sürekli işçi kadrolarına 63 personel atanmasının MEVZUATA AYKIRI olduğu değerlendirilmektedir.' 5393 sayılı Kanun m.49/8 açıktır: 'bu oranların aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar YENİ PERSONEL ALIMI YAPILAMAYACAĞI, yeni personel alımı nedeniyle bu oranın aşılması sebebiyle oluşacak KAMU ZARARININ, zararın oluştuğu tarihten itibaren hesaplanacak KANUNI FAİZİYLE BİRLİKTE BELEDİYE BAŞKANINDAN TAHSİL EDİLECEĞİ' hükme bağlanmıştır. Yani kanun, bu durumu iki ayrı ve birbirini besleyen ihlal olarak görür: (1) oranın aşılmış olması (2023-2024), (2) bu aşım devam ederken yeni personel almak (2024). İlk ihlal bir mali dengesizlik sorunuyken, ikincisi doğrudan bir yasağın çiğnenmesidir ve belediye başkanının kişisel mali sorumluluğunu doğurabilir.

Analiz: (1) 'İhtiyacımız vardı' argümanı; OPERASYONEL İHTİYAÇ ile YASAL YASAK'ı karıştırır: hiçbir belediye 'ihtiyacımız yoktu ama personel aldık' demez, yasağın amacı, tam olarak gerçek ihtiyaçların bile mali disiplin sınırına tabi olmasını sağlamaktır; aksi halde her aşım, 'ihtiyaç vardı' gerekçesiyle meşrulaştırılabilir hale gelir ve yasağın hiçbir anlamı kalmaz (odemis-personel-gideri-orani-40-sinir dosyasının 'bir yasağın istisnası, o yasağın aşılma nedeni ne olursa olsun aynı şekilde işler' sürümü: bir yasal yasağın (burada: yeni personel alımı yasağı) uygulanabilirliği, yasağın ihlal edildiği anda gerçek bir ihtiyacın olup olmadığına bağlı değildir, yasak, tam da bu türden 'haklı' istisnaları önlemek için konulmuştur). (2) 'Aşım küçüktü, önemli değil' savunması, yasağın EŞİK MANTIĞINI yanlış anlar: 5393 m.49/8, '%X'in üzerinde aşım varsa yasak işler, altındaysa işlemez' gibi kademeli bir eşik öngörmez, oran 1 birim bile aşılsa, yasak aynı şekilde ve tam olarak devreye girer; %0,48'lik aşım da %14,58'lik aşım da, yasağın işlemesi açısından aynı hukuki sonucu doğurur. (3) Yasağı ihlal ederek yapılan alım, sadece idari değil KİŞİSEL bir mali sorumluluk da yaratır: kanun, bu durumda oluşacak kamu zararının doğrudan belediye başkanından, kanuni faiziyle birlikte tahsil edileceğini özellikle düzenlemiştir, bu, sıradan bir usul hatasından çok daha ağır bir sonuçtur ve kararı alan/onaylayan makamın şahsi hesap verebilirliğini devreye sokar. (4) Düzeltme; personel giderleri oranı yasal sınırın altına inene kadar (veya usulüne uygun bir izin alınana kadar) her türlü yeni personel alımının durdurulması, 2024'teki 63 kişilik alımın doğurduğu kamu zararının hesaplanmasıdır.

Yapılacaklar: (1) 63 kişilik alımın neden olduğu kamu zararı hesaplanıp, ilgili mevzuata göre sorumlulardan (belediye başkanı dahil) tahsil sürecinin başlatılması değerlendirilsin. (2) Personel gideri oranı yasal sınırın altına inene kadar her türlü yeni personel alımı (kadrolu, sözleşmeli, işçi) durdurulsun. (3) Bütçe hazırlık sürecinde, her yeni personel alım kararından önce güncel personel gideri oranının hesaplanıp sınırla karşılaştırılması zorunlu bir ön kontrol haline getirilsin. (4) Gerçek ve acil personel ihtiyaçları için, oranın aşılmasına rağmen alım yapılması gerekiyorsa, mevzuattaki istisnai izin mekanizmalarının (varsa) usulüne uygun kullanılması sağlansın.

Uygulama önerisi: yeni personel alımı kararı almadan önce, 'ihtiyacımız var mı' sorusundan önce 'şu an personel gideri oranımız yasal sınırın neresinde' sorusunu sorun, sınır aşılmışsa, ihtiyaç ne kadar gerçek olursa olsun, alım yasaktır. Ve denetçinin ölçüsü nettir: personel gideri oranı aşıldığında devreye giren yeni alım yasağı, aşımın büyüklüğüne veya alımın gerekçesine bakılmaksızın, oran yasal sınırın altına inene kadar koşulsuz olarak uygulanır.