Kreş ve gündüz bakımevlerimizde gelir gider açığı oluşuyor; bunu belediye bütçesinden kapatabilir miyiz, sonuçta çalı...

Hizmetin kendisi elbette değerli, ama bu hizmetin finansman modeli mevzuatla açıkça çelişiyor, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın Kamu Sosyal Tesisleri Tebliği, kreş ve çocuk bakımevlerini sosyal tesis sayar ve bu tesislerin kendi giderlerini kendi gelirleriyle karşılamasını, bütçeden hiçbir katkı almamasını şart koşar: 2023 denetiminde aynen, 'Belediye tarafından işletilen kreş ve gündüz bakımevleri için Belediye BÜTÇESİNDEN HARCAMA YAPILDIĞI görülmüştür.' Tebliğ m.7/1 kesin bir dille söyler: 'Kamu kurum ve kuruluşlarının tasarrufunda bulunan... kreş, çocuk bakımevi... gibi sosyal tesislerin işletme giderleri için ilgili kurum ve kuruluşların BÜTÇELERİNDEN HERHANGİ BİR KATKIDA BULUNULMAMASI ESASTIR.' Aynı maddenin 20. fıkrası bunu tekrar ve daha da açık şekilde vurgular: 'Kamu kurum ve kuruluşlarınca işletilen kreş ve çocuk bakımevi gibi tesislerin... bu tesislerin giderlerine de bütçeden katkıda bulunulmaz, DOLAYISIYLA BUNLARIN HER TÜRLÜ GİDERLERİ kreş ve çocuk bakımevlerinin KENDİ GELİRLERİNDEN KARŞILANIR.' Somut rakamlar sorunun boyutunu gösterir: 'bahsi geçen kreş ve bakımevlerinden 2023 yılında net 9.681.998,83 TL GELİR elde edildiği halde net 46.759.450,69 TL HARCAMA yapıldığı, aradaki fark olan 37.077.451,86 TL'nin BELEDİYE BÜTÇESİNDEN KARŞILANDIĞI tespit edilmiştir.' Yani giderin ancak %21'i kendi gelirinden karşılanabilmiştir. Önemli bir ayrıntı: Tebliğ, bu açığı çözecek bir yol da göstermiştir, 'belirlenen asgari aylık ücretlerin kreş ve çocuk bakımevi hizmetlerinin karşılanmasında YETERLİ OLMADIĞI durumlarda, kurum ve kuruluşların belirlenen ücretin ÜZERİNDE BEDEL TESPİT ETMEYE YETKİLİ oldukları' belirtilmiştir. Sonuç: 'Belediye tarafından işletilen kreş ve gündüz bakımevlerine Belediye bütçesinden harcama yapmak MEVZUATA AYKIRIDIR. Yapılacak her türlü giderinin KENDİ GELİRLERİNDEN karşılanması gerekmektedir.'

Analiz: (1) 'Değerli bir sosyal hizmet' argümanı; HİZMETİN TOPLUMSAL DEĞERİ ile FİNANSMAN MODELİNİN YASALLIĞI'nı karıştırır: kreş hizmetinin çalışan ebeveynler için ne kadar kıymetli olduğu tartışmasızdır, ama bu kıymet, hangi kaynaktan finanse edileceği sorusuna cevap vermez; Tebliğ, tam olarak bu tür sosyal tesislerin kendi kendine yeter bir model üzerinden yürütülmesini, genel bütçenin (yani tüm vergi mükelleflerinin) bu hizmeti çapraz sübvanse etmemesini ister (kozlu-ucretsiz-toplu-tasima ve tunceli-su-tarifesi-maliyet-altinda dosylarının 'toplumsal yarar iddiası, ayrı bir kanunla düzenlenmiş finansman kuralını değiştirmez' sürümü: bir hizmetin sosyal faydası ne kadar büyük olursa olsun, o hizmetin nasıl finanse edileceğine dair ayrı bir mevzuat hükmü varsa, bu hüküm sosyal fayda gerekçesiyle bertaraf edilemez). (2) Tebliğ, açığı 'olduğu gibi kabul et' demiyor, açığı gidermenin yolunu da gösteriyor: mevzuat, ücretlerin yetersiz kalması ihtimalini öngörmüş ve idarelere tarifeyi artırma yetkisi tanımıştır; yani doğru çözüm 'bütçeden kapatalım' değil, 'ücret tarifesini gerçek maliyete göre güncelleyelim'dir, idarenizin de sonradan verdiği cevap tam olarak bu yöndedir. (3) %79'luk bir açık oranı, küçük bir dengesizlik değil, yapısal bir finansman sorunudur: giderin sadece %21'inin kendi gelirinden karşılanabilmesi, tarifenin yıllardır güncellenmediğini veya gerçek maliyetten çok uzak belirlendiğini gösterir, bu, tek seferlik bir düzeltmeyle değil, sistemli bir maliyet-tarife çalışmasıyla giderilmesi gereken bir sorundur. (4) Düzeltme; kreş/bakımevi giderlerinin ve ücret tarifesinin yeniden hesaplanıp, tarifenin gerçek maliyeti karşılayacak şekilde meclis kararıyla güncellenmesidir.

Yapılacaklar: (1) 11 kreş/bakımevinin gerçek işletme maliyeti (personel, malzeme, bakım vb.) ayrıntılı olarak hesaplansın. (2) Ücret tarifesi, bu maliyet esas alınarak (gerekirse Tebliğ'deki asgari ücretin üzerinde) yeniden belirlenip meclis kararına bağlansın. (3) Tarifenin gerçek maliyeti tam karşılayıp karşılamadığı yıllık olarak gözden geçirilip güncellenmesi bir rutin haline getirilsin. (4) Geçiş sürecinde, ailelerin ödeme gücünü de gözeten kademeli bir tarife artışı planı hazırlanabilir, ama nihai hedef bütçe desteğine ihtiyaç duyulmaması olmalıdır.

Uygulama önerisi: kreş/bakımevi gibi sosyal tesislerde gelir-gider açığı fark ettiğinizde, ilk refleksiniz 'bütçeden kapatalım' değil, 'tarifemiz gerçek maliyeti yansıtıyor mu' olsun, mevzuat size bu ikinci yolu zaten açık bırakmıştır. Ve denetçinin ölçüsü nettir: kreş ve çocuk bakımevi gibi sosyal tesislerin giderleri, ne kadar değerli bir hizmet sunarlarsa sunsunlar, kendi gelirlerinden karşılanmalıdır; bütçeden katkı, mevzuatla açıkça yasaklanmıştır.