İşyeri açma ruhsatı ve itfaiye raporu olmayan işyerlerini tespit ettik; hemen kapatıp ceza kesmek yerine süre tanıyıp...

Sayının büyüklüğü, mevzuatın öngördüğü yaptırımı uygulamama gerekçesi olamaz, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, ruhsatsız işyerleri için açık ve otomatik bir sonuç öngörür, bu bir idari tercih değil bir yükümlülüktür: 2024 denetiminde aynen, 'İdarenin yetki alanında bulunan bazı işyerlerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile itfaiye raporu olmadan çalışmasına karşın mevzuatın öngördüğü İDARİ YAPTIRIMLARIN UYGULANMADIĞI görülmüştür.' Yönetmelik m.6 açıktır: 'yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamayacağı ve çalıştırılamayacağı', bu ruhsatı almadan açılan işyerlerinin 'yetkili idareler tarafından KAPATILACAĞI'. 1608 sayılı Kanun m.1 ise, belediye kural ve talimatlarına aykırı davrananlara 'belediye encümenince... İDARİ PARA CEZASI ve yasaklanan faaliyetin MENİNE karar verilir' der. Sorunun boyutu, tesadüfi birkaç kaçak işyeri değildir: 'defterdarlık verilerine göre ilçenizde faal durumda olan 8.267 ADET İŞYERİNİN büyükşehir belediyesi itfaiye dairesi başkanlığının itfaiye raporu verilen işyerleri listesinde OLMADIĞI, örnek olarak seçilen 134 adet işyerinin yerinde incelenmesinde, 115 ADET İŞYERİNİN FİİLEN DE itfaiye raporuna sahip olmadığı, ayrıca bu işyerlerinin İŞ YERİ AÇMA VE ÇALIŞMA RUHSATLARININ DA bulunmadığı tespit edilmiştir.' Yani örneklemin %86'sı hem ruhsatsız hem itfaiye raporsuz çıkmıştır. Denetim, bu durumun neden kritik olduğunu vurgular: ruhsatsız işyerleri, Yönetmelik m.5'teki 'sağlık, güvenlik, genel asayiş... ile ilgili şartları taşıyıp taşımadığı noktasında RİSKLİ KONUMDA' bulunur. Sonuç: 'çalışma ruhsatı ve itfaiye raporu olmaksızın faaliyette bulunan işyerlerine ilişkin KAPATMA yaptırımı ile İDARİ PARA CEZASININ uygulanmasına ilişkin mevzuatın amir hükmü doğrultusunda işlem tesis edilmesi gerekmektedir.'

Analiz: (1) 'Sayı çok fazla, aşamalı gidelim' yaklaşımı; UYGULAMA ZORLUĞU ile YAPTIRIMIN İSTEĞE BAĞLI OLDUĞU'nu karıştırır: binlerce işyerinin aynı anda tespit edilmiş olması, elbette operasyonel bir zorluk yaratır, ama bu zorluk, yaptırımın hiç uygulanmaması için bir gerekçe değildir; mevzuat, encümene işyeri sayısına göre bir istisna veya erteleme yetkisi tanımamıştır (denizlibb-yangin-sigortasi ve ergene-kati-atik-tarife dosylarının 'büyük ölçekli bir tespit, küçük münferit sorunlar gibi ertelenip görmezden gelinemez' sürümü: bir ihlalin çok sayıda mükellefte tespit edilmesi, o ihlalin ciddiyetini azaltmaz, idarenin harekete geçme yükümlülüğünü daha da acil hale getirir). (2) İtfaiye raporu olmaması, sıradan bir evrak eksikliği değil, somut bir can/mal güvenliği riskidir: itfaiye raporu, bir işyerinin yangın güvenliği açısından asgari şartları taşıdığını gösterir, bu raporun olmaması, sadece idari bir eksiklik değil, işyerinde çalışanlar ve müşteriler için fiili bir tehlikedir; bu nedenle 'süreç içinde düzelir' yaklaşımı, riski sürdürmeyi kabul etmek anlamına gelir. (3) Büyükşehir-ilçe arası veri paylaşımı, sorunu tespit etmeyi kolaylaştırmıştır, artık 'bilmiyorduk' savunması geçersizdir: Defterdarlık ve itfaiye dairesi listelerinin çapraz karşılaştırılması, sorunun somut ve ölçülebilir olduğunu göstermiştir; bu tespit yapıldıktan sonra, harekete geçmemek bilinçli bir ihmal haline gelir. (4) Düzeltme; tespit edilen tüm ruhsatsız/itfaiye raporsuz işyerleri için, mevzuatın öngördüğü kapatma ve idari para cezası sürecinin başlatılmasıdır, esnafa süre tanınacaksa bu, ancak mevzuatta buna izin veren bir düzenleme varsa mümkündür.

Yapılacaklar: (1) Tespit edilen 8.267 işyerinin tamamı için itfaiye raporu ve işyeri açma ruhsatı durumu sistematik olarak taransın. (2) Ruhsatsız ve itfaiye raporsuz olduğu doğrulanan işyerleri için encümen kararıyla idari para cezası ve gerekiyorsa kapatma işlemi başlatılsın. (3) Büyükşehir itfaiye dairesi ile düzenli, periyodik veri paylaşımı kurumsallaştırılsın; yeni açılan işyerlerinin ruhsat/rapor durumu açılış anında kontrol edilsin. (4) Esnafın mağduriyetini azaltmak isteniyorsa, mevzuatta buna izin veren bir düzenleme (varsa) çerçevesinde bilgilendirme kampanyası yürütülsün, ama yasal süreç bu bilgilendirmeyle paralel işletilsin, ertelenmesin.

Uygulama önerisi: ruhsat/rapor denetimini 'her işyerini münferit şikayet üzerine kontrol ederiz' pasif modelinden, Defterdarlık/itfaiye gibi kurumlarla düzenli veri karşılaştırması yapan 'proaktif tarama' modeline taşıyın. Ve denetçinin ölçüsü nettir: mevzuatın öngördüğü bir yaptırımın kaç kişiyi etkileyeceği, o yaptırımın uygulanıp uygulanmayacağını belirlemez; sayının büyüklüğü sadece sorunun ciddiyetini gösterir.