Kanunla bize verilen vergiyi, meclis kararıyla ilçelere paylaştırabilir miyiz?

Makul bir işbirliği gibi görünse de, bu bir hizmet paylaşımı değil, bir vergi geliri devridir, ve Anayasa, vergi gibi mali yükümlülüklerin ancak kanunla konulup değiştirilebileceğini söyler; bir meclis kararı veya protokol, kanunun kime ait kıldığı bir geliri başka bir idareye kaydıramaz: 2024 denetiminde aynen, 'Büyükşehir Belediyesine ait yerlerde yapılan ilan ve reklamlara ilişkin vergi gelirlerinin İLÇE BELEDİYELERİNE DEVREDİLDİĞİ görülmüştür.' Hukuki çerçeve üç katmanlıdır: Anayasa m.73/3, 'Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler KANUNLA konulur, değiştirilir veya kaldırılır.'; 5216 sayılı Kanun m.23/e, m.7/g'de belirtilen alanlardaki (meydan, bulvar, cadde, ana yollar) 'her türlü ilan ve reklamların vergileri', açıkça büyükşehir belediyesinin geliri sayılmıştır; m.27 ise büyükşehir ile ilçeler arasındaki koordinasyonu düzenler, ama bu hizmetlerin dağılımı içindir, vergi gelirinin devri için bir yetki vermez. Bu meselenin geçmişi, sorunun ne kadar inatla sürdürüldüğünü gösterir: 2012 yılında meclis kararıyla verginin tamamı ilçelere verilmiş; 2015 Sayıştay Denetim Raporu bunu mevzuata aykırı bulmuş; 2017'de meclis, 2012 kararını 'yok hükmünde' sayıp yerine %50 paylaşım öngören yeni bir protokol yapmıştır. Ama denetim bunu da kabul etmez: 'Söz konusu bu uygulamanın da mevzuata uygun olmadığı 2021, 2022 VE 2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporlarında BELİRTİLMİŞ ANCAK UYGULAMA DEVAM ETTİRİLMİŞTİR.', yani üç yıl üst üste aynı tespit yapılmış, belediye hiçbir şey değiştirmemiştir.

Analiz: (1) 'Makul bir işbirliği' savunması; VERGİ GELİRİNİ PAYLAŞMAK ile HİZMETİ (tahsilat/denetim) PAYLAŞMAK'ı birbirine karıştırır: ilçelerin tahsilat ve denetim hizmetini üstlenmesi (bir emek/masraf katkısı) meşru bir işbirliği konusu olabilir, ama bunun karşılığında verginin kendisinin (yani kanunla belirlenen gelir hakkının) yarısının el değiştirmesi, hizmet paylaşımını aşan, doğrudan bir mali yükümlülük değişikliğidir; bu, ancak kanunla yapılabilir (belediye-tasinmaz-tahsis-suresiz ve sirket-sgk-vergi-borcu-odenmesi dosylarının 'hizmet paylaşımı, gelir devri için yetki vermez' sürümü: iki idare arasında görev/masraf paylaşımı yapmak, o görevin dayandığı geliri de otomatik olarak paylaştırma yetkisi vermez). (2) 'Yok hükmünde sayma' kendi başına yeni kararı meşrulaştırmaz, sadece eski kararın adını değiştirir: 2017'deki düzeltme girişimi, doğru bir refleksle başlamıştır (hatalı kararı iptal etmek), ama yerine konan yeni düzenleme (%50 paylaşım) da aynı temel soruna (kanunsuz gelir devri, sadece daha küçük ölçekte) sahiptir; bir hatayı iptal ettiğinizi ilan etmek, yerine koyduğunuz çözümün otomatik olarak doğru olduğu anlamına gelmez. (3) Üç yıl üst üste aynı bulgunun tekrarlanması, artık bir 'unutkanlık' değil, bilinçli bir ısrar olarak okunur: bir denetim bulgusunun bir kez gözden kaçması anlaşılabilir olabilir, ama 2021, 2022 ve 2023 raporlarının üçünde de aynı tespitin yapılmasına rağmen uygulamanın hiç değiştirilmemesi, idarenin bu düzeltmeyi yapmamayı tercih ettiğini düşündürür. (4) Düzeltme; ilçe belediyelerle yapılan %50 paylaşım protokolünün iptal edilmesi, büyükşehire ait ilan-reklam vergisinin tamamının büyükşehir tarafından tahsil edilmesi, ilçelerin katkısı gerekiyorsa bu katkının vergi gelirinden pay vermek yerine başka bir yöntemle (örneğin hizmet bedeli) karşılanmasıdır.

Yapılacaklar: (1) İlçe belediyelerle yapılan ilan-reklam vergisi paylaşım protokolü iptal edilsin. (2) Büyükşehire ait alanlardaki ilan-reklam vergisinin tamamı büyükşehir belediyesi tarafından tahsil edilmeye başlansın. (3) İlçelerin tahsilat/denetim katkısı gerekiyorsa, bu iş birliği vergi geliri paylaşımı yerine ayrı bir hizmet bedeli mekanizmasıyla düzenlensin. (4) Benzer şekilde kanunla büyükşehire ayrılmış başka gelir kalemlerinin de ilçelerle paylaşılıp paylaşılmadığı genel olarak gözden geçirilsin.

Uygulama önerisi: büyükşehir-ilçe arası işbirliklerinizde tek soruluk kontrol uygulayın: 'paylaştığımız şey bir hizmet/masraf mı, yoksa kanunla belirlenmiş bir gelir hakkı mı?' İkincisiyse, bu paylaşım meclis kararı veya protokolle değil, ancak kanunla yapılabilir; ve denetçinin ölçüsü nettir: bir denetim bulgusunun art arda üç yıl tekrarlanması, sorunun çözülmediğinin değil, çözülmek istenmediğinin göstergesidir.