Hastane, önündeki caddeyi UKOME kararı olmadan vale otoparkı yapıp gelir elde edebilir mi?

Çok daha ciddi bir şey, bu sadece trafik düzensizliği değil, kamu yoluna izinsiz el konulup ondan ticari gelir elde edilmesi meselesidir, ve kanun bunu idari değil cezai bir suç olarak tanımlar: 2024 denetiminde aynen, 'il içinde faaliyet gösteren bazı hastanelerin, Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından belirlenen otopark alanlarının dışındaki cadde ve sokakları otopark alanı olarak kullandığı ve buraları işletip GELİR ELDE ETTİĞİ görülmüştür.' Denetimde adı geçen (raporda gizlenmiş) 7 özel hastane, kendi çevrelerindeki belirli cadde ve sokakları işgal etmiş, bir kısmı da vale hizmeti vererek gelir elde etmiştir. Hukuki çerçeve nettir: 5216 sayılı Kanun m.7/f, karayolu, yol, cadde, sokak üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek, büyükşehir belediyesinin yetkisindedir; Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezi Yönetmeliği m.18/ç, otopark olmaya müsait alanların geçici otopark yeri ilan edilip üçüncü şahıslara işletme izni verilmesi, yalnızca UKOME kararıyla mümkündür. Bu hastanelerin hiçbiri için böyle bir karar alınmamış ve kiralama işlemi tesis edilmemiştir. Asıl kritik nokta ise 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.79'dadır: 'karayolu üzerinde park ücretinin, büyükşehirlerde büyükşehir belediyeleri tarafından verilen izinle gerçek veya tüzel kişilerce alınabileceği, bu hükme aykırı olarak park ücreti alan veya almaya teşebbüs edenler... ALTI AYDAN İKİ YILA KADAR HAPİS ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılacağı' açıkça hüküm altına alınmıştır, yani bu, bir idari para cezası meselesi değil, hapis cezası gerektiren bir suçtur.

Analiz: (1) 'Sadece trafik düzensizliği' algısı; sorunu bir hizmet aksaklığı olarak görüp, altındaki mülkiyet/gelir ihlalini gözden kaçırır: bir aracın yanlış park etmesi trafik düzeni sorunudur, ama burada olan, kurumsal bir aktörün (hastane), kamuya ait bir yolu sistematik olarak kendi ticari faaliyetinin (vale hizmeti) bir parçası haline getirmesidir; bu, tek seferlik bir kural ihlali değil, süreklilik arz eden bir gelir modelidir (asansor-periyodik-kontrol-veri-tabani ve trafik-levhasi-reklam-guvenlik dosylarının 'kamusal altyapının izinsiz ticarileştirilmesi, basit bir düzensizlikten farklıdır' sürümü: bir kamu alanının sürekli ve karlı biçimde kullanılması, o kullanımı meşrulaştırmaz, sadece ihlali büyütür). (2) Cezai boyut, meseleyi 'belediye ile hastane arasında bir anlaşmazlık' olmaktan çıkarır: 2918 sayılı Kanun'un öngördüğü hapis cezası, bunun sadece belediyenin gelir kaybı yaşadığı bir idari sorun değil, kamu düzenine karşı işlenen bir suç olduğunu gösterir, bu, belediyenin sadece 'ihale/kiralama teklif edelim' diyerek çözebileceği bir durum değildir, aynı zamanda yetkili mercilere (savcılık/kolluk) bildirim gerektiren bir durumdur. (3) 'UKOME kararı yok' ifadesi, hastanenin iyi niyetli bir yanlış anlamayla hareket etmediğini gösterir: UKOME'den bir izin talep edilip reddedilmiş olsaydı durum farklı yorumlanabilirdi, ama burada hiçbir başvuru veya karar süreci işletilmeden, hastaneler doğrudan fiili olarak bu alanları kullanmaya başlamıştır; bu, izin almanın gerekliliğinin bilinmediği değil, göz ardı edildiği bir durumdur. (4) Düzeltme; UKOME kararı olmadan otopark/vale alanı olarak kullanılan tüm cadde ve sokakların tespit edilip bu kullanımın sonlandırılması, ilgili hastaneler ve sorumlular hakkında 2918 sayılı Kanun m.79 kapsamında yetkili mercilere bildirimde bulunulmasıdır.

Yapılacaklar: (1) UKOME kararı olmadan otopark/vale alanı olarak kullanılan tüm cadde ve sokaklar il genelinde taranıp tespit edilsin. (2) Tespit edilen işgaller sonlandırılsın; ilgili kurum/kişiler hakkında 2918 sayılı Kanun m.79 kapsamında yetkili mercilere (savcılık) bildirim yapılsın. (3) Bu alanlarda gerçekten otopark ihtiyacı varsa, UKOME kararı ve usulüne uygun kiralama/izin süreciyle yeniden düzenlensin. (4) Benzer kurumsal aktörlerin (AVM, otel, hastane vb.) çevresindeki kamu yollarının izinsiz kullanımı düzenli olarak denetlensin.

Uygulama önerisi: kurumsal binaların çevresindeki yol kullanımlarında tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu alan için UKOME kararı ve resmi bir kiralama/izin işlemi var mı?' Yoksa, bu sadece idari değil, 2918 sayılı Kanun m.79 kapsamında cezai bir ihlaldir; ve denetçinin ölçüsü nettir: kamu yolundan izinsiz park ücreti almak, para cezasıyla değil hapis cezasıyla karşılanan bir suçtur.