Sosyal denge sözleşmesine izin günleri, ücretsiz tesis kullanımı gibi maddeler koyabilir miyiz?

Evet, mali yükü olmasa bile sorun, çünkü sosyal denge sözleşmesi, kanunda çok dar ve belirli bir amaç için tanımlanmış özel bir araçtır; bu aracı, kanunun izin vermediği her türlü sosyal düzenlemeyi geçirmek için kullanmak, aracın yasal sınırını aşmaktır: 2024 denetiminde aynen, 'sosyal denge sözleşmesi... sadece belediyenin norm kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen personeline yasal sınırlar içerisinde ödenecek sosyal denge tazminatının belirlenmesi amacıyla yapılan bir sözleşme niteliğindedir... sosyal denge sözleşmelerinde mevzuatında yer almayan konuların düzenlenmemesi gerektiği değerlendirilmektedir.' Kanuni çerçeve son derece dar çizilmiştir: 4688 sayılı Kanun m.32 ve 375 sayılı KHK Ek m.15, sosyal denge tazminatı sözleşmesi, yalnızca 'sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek' için yapılabilir ve bu sözleşme 'Kanunun uygulanması bakımından TOPLU SÖZLEŞME SAYILMAZ'; toplu sözleşmenin kendisi ise Anayasa m.53 çerçevesinde, belirli hizmet kollarında belirli usullerle yürütülen ayrı bir süreçtir ve mali/sosyal hakların geneli ancak o süreçte belirlenebilir. Sizin sözleşmenizde denetimin somut olarak sorun ettiği maddeler arasında 'Sosyal Çalışmalardan Yararlanma' başlığı altında eş ve çocukların tesislerden ücretsiz yararlanması, ihtiyaç halinde kurum aracının şoförüyle tahsisi, 'Diğer Haklar ve Ücretli İzinler' başlığı altında 8 Mart'ta kadın çalışanlara ek izin, doğum yapan personelin eşine 657'deki 10 günlük izne ek 10 gün daha izin, engelli çalışanlara özel gün izinleri ve hatta sendikanın belediye meclis/encümen komisyonlarına gözlemci olarak katılması gibi tamamen farklı konular vardır. Denetim, idarenin 'bu bir toplu iş sözleşmesi, ILO sözleşmelerine göre meşru' savunmasını da reddeder: 'taraflar arasında imzalanan sözleşmenin adı "Toplu İş Sözleşmesi" değil, "Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi" olmalıdır.'

Analiz: (1) 'Mali yükü yok, zararsız' savunması; ihlalin türünü yanlış yere koyar: denetimin sorun ettiği şey, bu maddelerin pahalı olması değil, sosyal denge sözleşmesinin YETKİ ALANI DIŞINDA olmasıdır, bir aracın (sosyal denge sözleşmesi) kanunla çizilen dar amacının dışına taşması, o maddenin mali sonucu ne olursa olsun bir yetki aşımıdır; 'zararsız ekleme' diye bir kategori, kapsam sınırı söz konusu olduğunda yoktur (otopark-indirimi-meclis-yetkisizligi ve sosyal-denge-sozlesme-aidati dosylarının 'kapsam sınırı, sonucun büyüklüğüne bakmaz' sürümü: yetkisiz bir düzenleme, faydalı olsa bile yetkisizdir). (2) Bu, aslında bir 'gölge toplu sözleşme' yaratma girişimidir: sosyal denge sözleşmesinin toplu sözleşme sayılmaması, bilinçli bir kanun tercihidir, çünkü toplu sözleşme, ülke genelinde belirli bir usul ve dengeyle yürütülen bir süreçtir; eğer her belediye kendi sendikasıyla, sosyal denge sözleşmesi adı altında istediği kapsamda haklar belirleyebilseydi, toplu sözleşme sisteminin bütünlüğü bozulurdu, sizin sözleşmenize eklenen izin/tesis/araç maddeleri, tam da bu sınırı aşan bir girişimdir. (3) 'Adının önemi yok, içeriği önemli' değil, adın kendisi bir hukuki sınır ihlalini gizler: sözleşmeyi 'Toplu İş Sözleşmesi' olarak adlandırmak, onun aslında sosyal denge sözleşmesinin dar kapsamına tabi olduğu gerçeğini gözden kaçırmaya (kasıtlı ya da kasıtsız) hizmet eder, denetim özellikle bu adlandırma hatasını düzeltmiştir, çünkü doğru ad, doğru kapsam sınırının hatırlanmasını sağlar. (4) Düzeltme; sosyal denge sözleşmesinin içeriğini yalnızca sosyal denge tazminatı tutarı ve bunun belirlenme kriterleriyle sınırlamak, diğer sosyal/idari düzenlemeleri bu sözleşmenin dışına çıkarmaktır.

Yapılacaklar: (1) Mevcut sözleşmedeki tazminat-dışı tüm maddeler (izin, tesis kullanımı, araç tahsisi, gözlemci katılımı vb.) tek tek gözden geçirilsin. (2) Bu maddeler sözleşmeden çıkarılsın veya uygun başka bir hukuki zeminde (yönetmelik, meclis kararı vb.) değerlendirilsin. (3) Sözleşmenin adı ve içeriği '(yalnızca) sosyal denge tazminatı sözleşmesi' kapsamıyla uyumlu hale getirilsin. (4) Gelecekteki sözleşme müzakerelerinde, madde önerileri önce 'bu, tazminat tutarını mı belirliyor, yoksa başka bir konuyu mu?' sorusundan geçirilsin.

Uygulama önerisi: sosyal denge sözleşmenizde tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu madde, sosyal denge tazminatının tutarını mı belirliyor, yoksa başka bir hak mı düzenliyor?' İkincisiyse, mali yükü olmasa bile kapsam dışıdır; ve denetçinin ölçüsü nettir: sosyal denge sözleşmesi bir toplu sözleşme değildir, kapsamı kanunla dar çizilmiştir.