Kamu kurumunun 4734 ile yaptırdığı binadan yapı kullanma izni harcı alınır mı?

Muafiyet başka bir maddede değil, hiçbir yerde yok, siz yanlış maddeye baktınız ve o maddenin (Ek m.2) konusu zaten bu harçla ilgisizdi: 2024 denetiminde aynen, 'Kamu kurum ve kuruluşlarının 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu çerçevesinde yaptırmış olduğu binalara yapı kullanma izni verilirken bunlardan YAPI KULLANMA İZNİ HARCI ALINMADIĞI' tespit edilmiştir. Kural 3194 sayılı İmar Kanunu m.30 ve 2464 sayılı Kanun m.80'de kuruludur: inşaatı biten bir yapının kullanılabilmesi için belediyeden 'Yapı Kullanma İzni Belgesi' alınması zorunludur ve bu belge düzenlenmesi m.80 uyarınca 'Yapı Kullanma İzni Harcına tabidir', kritik nokta: m.80'de bu harçtan muaf olan yapılar TEK TEK VE TAHDİDİ olarak sayılmıştır ve bu sayılı istisnalar arasında 4734 sayılı Kanun çerçevesinde yaptırılan kamu binaları yer almaz. İdarenizin savunması denetim tarafından doğrudan düzeltilmiştir: 'İdare tarafından... 2464 sayılı Gelirleri Kanun'un Ek 2'nci maddesinde yer verilen hükümler çerçevesinde... harcın talep edilmediği ifade edilmiştir. Ancak... yapı kullanma izni harcından müstesna yapılar Kanun'un Ek 2'nci maddesinde DEĞİL 80'inci maddesinde tahdidi olarak sayılmıştır. Bu istisnalar arasında da 4734 sayılı Kanun çerçevesinde yaptırılmış olduğu binalar BULUNMAMAKTADIR.'

Analiz: (1) 'Kamu kurumu, muhtemelen muaftır' varsayımı; kanunun kendi mimarisini görmezden gelir: 2464 sayılı Kanun'da muafiyet ve istisnalar dağınık değil, ilgili harcın kendi maddesinde tahdidi (sınırlı sayıda) yazılır, bir harcın istisnasını ararken, o harcın kendi maddesine (burada m.80) bakmak gerekir; başka bir amaçla yazılmış bir 'Ek madde'nin genel kamu-dostu havasına güvenerek 'muhtemelen buraya da uygulanır' varsaymak, kanunun tahdidi sayma tekniğini yanlış okumaktır (süs-bitkisi-istisna ve dogrudan-temin-fuar dosylarının 'yanlış maddeye güvenme' sürümü: istisna arıyorsanız, o harcın kendi maddesine bakın, komşu maddeye değil). (2) 'Kamu kurumu kamu kurumundan harç almaz' sezgisi; mevzuatta karşılığı olmayan bir nezaket kuralıdır: iki ayrı kamu tüzel kişiliği arasında (bir kurum inşaat yaptırıyor, belediye izin veriyor) harç ilişkisi kurulması gayet olağandır, kanunun aksini açıkça yazmadığı her durumda, genel kural (harç alınır) geçerliliğini korur: 'ikisi de kamu, aralarında para dönmez' düşüncesi, yazılı bir hükme değil bir varsayıma dayanır. (3) Maliyetin gerçek muhatabı zaten yüklenicidir, kamu kurumunun bütçesi değil: Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Tip Sözleşme m.7, taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin her türlü vergi-resim-harç ve yapı kullanım izin belgesi giderleri, sözleşme bedeline dahildir, yani yüklenici tarafından karşılanır: yani harcı almamakla, siz kamu kurumunun bütçesini değil, yüklenicinin karına eklenen bir tasarrufu korumuş oluyorsunuz, bu da savunmanın 'kamu kurumunu koruma' gerekçesini de zayıflatır. (4) Düzeltme; geriye dönük tahsilat ve ileriye dönük doğru madde kontrolüdür: alınmamış harçlar (varsa zamanaşımı sınırları içinde) tahsil edilmeli, her yeni yapı kullanma izninde muafiyet iddiası doğrudan m.80'in tahdidi listesine bakılarak değerlendirilmelidir.

Yapılacaklar: (1) Tarama: son yıllarda kamu kurumlarınca 4734 kapsamında yaptırılan ve harçsız izin verilen yapılar tespit edilsin. (2) Tahsilat: zamanaşımı süresi içindeki eksik harçlar hesaplanıp ilgili kurum/yükleniciden talep edilsin. (3) Kontrol kuralı: her yapı kullanma izni başvurusunda muafiyet iddiaları yalnızca 2464 m.80'in tahdidi listesiyle karşılaştırılarak değerlendirilsin. (4) Bilgilendirme: ruhsat/izin birimine, farklı maddelerdeki (Ek m.2 gibi) hükümlerin bu harca uygulanamayacağı yazılı olarak hatırlatılsın.

Uygulama önerisi: her muafiyet iddiasında tek soruluk madde testi uygulayın: 'bu yapı, harcın kendi maddesindeki (m.80) tahdidi istisna listesinde birebir sayılıyor mu?' Sayılıyorsa muafiyet gerçektir, sayılmıyorsa, başka bir maddenin genel havasına güvenmek yeterli değildir; ve denetçinin ölçüsü nettir: 4734 kapsamında yaptırılan kamu binaları, yapı kullanma izni harcından muaf değildir.