OSB'nin topladığı ruhsat harcını belediyeye aktarması gerekir mi?

Çünkü kanun, ruhsat verme yetkisini OSB'ye verirken, o yetkinin mali sonucunu belediyeye bırakmıştır, ikisi ayrı düzenlenmiş iki farklı konudur: 2024 denetiminde aynen, 'Beşikdüzü Organize Sanayi Bölgesi tarafından tahsil edilen işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin harçlardan İdareye gönderilmeyen tutarlara ilişkin TAKİBİN YAPILMADIĞI' tespit edilmiştir. Hüküm 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu m.4/14. fıkrasında açıkça yazılıdır: 'işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının Organize Sanayi Bölgesi tarafından VERİLECEĞİ ve DENETLENECEĞİ', ruhsatın verilmesi sırasında 'işyeri açma ve çalışma ruhsatına ilişkin harçların Organize Sanayi Bölgesi tarafından TAHSİL EDİLEREK ilgili BELEDİYE veya İL ÖZEL İDARESİ hesabına YATIRILACAĞI': yani OSB'ye tanınan, sanayi bölgesindeki işyerlerini tek elden ve hızlı ruhsatlandırma kolaylığıdır, ama bu kolaylık, belediyenin 1608 sayılı Kanun ve harç mevzuatından doğan gelir hakkını ortadan kaldırmaz: OSB burada yalnızca tahsilat aracısıdır, harcın nihai sahibi belediyedir. İnceleme sonucunda Beşikdüzü OSB'nin tahsil ettiği harçlardan idareye hiçbir gönderme yapılmadığı anlaşılmış, idare de cevabında bulguya iştirak ettiğini ve gereğinin yapılacağını bildirmiştir.

Analiz: (1) Yetkinin OSB'de, gelirin belediyede olması; birçok idareyi 'zaten onlar hallediyor' rehavetine düşürür: ruhsat sürecini fiilen yürüten taraf OSB olunca, belediye bu işi kendi gelir takibi listesinden çıkarma eğilimine girer, oysa kanunun kurduğu ilişki tam tersi bir izleme yükümlülüğü doğurur: iş OSB'de, ama para belediyede kalmalıdır (jeotermal-idare-payı ve toplu-taşıma-hasılat dosylarının 'aracı-tahsilat' sürümü: yetkiyi devretmek, geliri de devretmek anlamına gelmez). (2) Denetimin vurguladığı ilke; belirli bir olaydan daha genel bir görev tanımına işaret eder: Sayıştay kararında ayrıca, 'görev, yetki ve sorumlulukları geniş olan belediyeler için kamu hizmetinin devamlılığı adına HER TÜRLÜ GELİR KAYNAĞININ etkili-ekonomik-verimli kullanılması' vurgulanmıştır: yani bu yalnız 'bir OSB'den alacak tahsil edilmemiş' bulgusu değil, belediyenin kendi dışındaki aktörlerce toplanan gelirlerini de izlemesi gerektiğinin hatırlatılmasıdır, benzer aracı-tahsilat ilişkileri (başka kurumlarca toplanıp belediyeye aktarılması gereken paylar) aynı zafiyeti taşıyabilir. (3) Takipsizlik; hem güncel hem geçmiş alacağı büyütür: OSB yıllardır ruhsat veriyorsa, aktarılmayan harç tutarı kümülatif birikmiş olabilir, geç fark edilen her yıl, hem tahsilat zorluğunu hem zamanaşımı riskini artırır. (4) Düzeltme; düzenli mutabakat kurmaktır: OSB'nin verdiği ruhsat sayısı ve tahsil ettiği harç tutarı periyodik olarak belediyeyle paylaşılmalı, aktarım yazılı bir protokolle düzene bağlanmalı ve geçmiş dönem alacağı hesaplanıp talep edilmelidir.

Yapılacaklar: (1) Mutabakat: OSB'den, bugüne kadar verdiği ruhsatlar ve tahsil ettiği harç tutarlarının dökümü istensin. (2) Tahsilat: aktarılmamış geçmiş dönem harçları hesaplanıp OSB'den talep edilsin. (3) Protokol: ileriye dönük olarak OSB'nin ruhsat-harç bilgisini periyodik (aylık/üç aylık) bildirmesini ve tahsil ettiği tutarı belirli bir sürede aktarmasını öngören yazılı bir düzen kurulsun. (4) Genel tarama: benzer şekilde başka kurumlarca tahsil edilip belediyeye aktarılması gereken diğer gelir kalemleri de gözden geçirilsin.

Uygulama önerisi: sınırlarınızdaki her OSB/benzer kuruluş için tek soruluk mutabakat testi uygulayın: 'bu kuruluşun bizim adımıza tahsil ettiği bir gelir var mı, ve bunun düzenli bir aktarım kaydı tutuluyor mu?' Kayıt varsa alacağınız izleniyordur, kayıt yoksa; başkasının kasasında biriken, sizin bütçenize hiç girmeyen bir gelir kaleminiz olabilir; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: OSB'nin tahsil ettiği ruhsat harcı, belediyenin takip etmesi gereken bir alacaktır.