Belediye şirketi, iştirakinin kredisine müteselsil kefil olur mu?

Sınır; ehliyetle isabetin ayrıldığı yerde, şirketin kefalet vermeye ehil olması, her kefaletin şirket menfaatine olduğu anlamına gelmez: 2024 denetiminde aynen, 'MÜTESELSİL KEFİL olmak suretiyle Şirketi TEK TARAFLI YÜKÜMLÜLÜK altına sokan işlem yapıldığı' tespit edilmiştir; somut: %39,1 paylı iştirakin gayri nakdi kredisi için YK kararıyla yetki, ardından 8.500.000 TL tutarında, 'bu tarihten sonra doğacak kredi borçlarına' müteselsil kefalet. Hukuki ağırlık TBK'dadır: m.581, kefil; borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlenir; m.586, müteselsil kefalette alacaklı, borçluyu takip etmeden doğrudan kefili takip edebilir; m.598-599, kefilin sorumluluğu on yıla kadar sürebilir ve gelecekteki borçlara kefalette sınırlı dönme hakları vardır: yani imzalanan şey bir iyi niyet mektubu değil, bankanın, iştirak tökezlediği an doğrudan şirket kasasına uzanabileceği bir borç köprüsüdür; Sayıştay'ın cevabı da savunmayı tam bu noktadan keser: 'müteselsil kefalet, doğabilecek borçların Şirket tarafından karşılanması taahhüdüdür ve Şirket açısından MALİ RİSK içermektedir'.

Analiz: (1) 'Tacir ehildir' savunması; sorunun yarısını cevaplar: ehliyet, işlemin geçerliliğine dairdir; denetimin sorusu ise yerindeliğe dairdir: kamu kaynağı kullanan şirketin yöneticileri (TTK özen-bağlılık yükümü) her kefalette şunu belgelemek zorundadır, şirketin bu riskten karşılığı ne: iştirakten alınan kontrgaranti, komisyon, rehin? Karşılıksız müteselsil kefalet; şirket malvarlığının, başka bir tüzel kişinin kredi limitine bedelsiz teminat yapılmasıdır (Murgul-belediye-kefaleti ve örtülü-kaynak dosyalarının kefalet sürümü: başkasının kredisine atılan imza, kendi bilançonuza yazılmış şarta bağlı borçtur). (2) %39 pay; sınırsız dayanışmanın gerekçesi olamaz: iştirak batarsa şirket 8,5 milyonun tamamından sorumludur, payı oranında değil: kefaletin payla orantısızlığı, diğer ortakların riskinin de şirkete yıkılması demektir. (3) 'Doğacak borçlara' kefalet; en geniş ve en tehlikeli formüldür: belirli bir kredi yerine genel kredi sözleşmesine kefalet, limitin içinde her yeni kullandırımı otomatik kapsar: şirketin riski, iştirakin bankayla ilişkisinin seyrine emanet edilir. (4) Doğru mimari kurulabilirdi: kefalet yerine, sermaye artırımına katılım, iştirakin kendi varlıklarının teminatı, sınırlı-süreli-kontrgarantili kefalet, nazım hesaplarda izleme ve YK kararında risk analizi: destek verilecekse bile, ölçülü ve karşılıklı verilir.

Yapılacaklar: (1) Risk kaydı: kefalet; nazım hesaplarda ve faaliyet raporu-finansal tablo dipnotlarında şarta bağlı yükümlülük olarak izlensin; iştirakin kredi kullanım-geri ödeme durumu dönemsel raporlansın. (2) Daraltma: bankayla görüşülerek kefaletin belirli kredi-süre-tutarla sınırlandırılması ve iştirakten kontrgaranti-rehin alınması sağlansın. (3) Politika: şirketin kefalet-garanti işlemleri için YK onaylı yazılı politika (amaç-limit-karşılık-teminat şartı) belirlensin; genel müdüre açık uçlu yetki verilmesin. (4) Değerlendirme: mevcut kefaletin şirket menfaatine katkısı-riski iç denetimce analiz edilip sorumluluk boyutu değerlendirilsin.

Uygulama önerisi: her kefalet talebinde tek soruluk ayna testi uygulayın: 'bu imza karşılığında şirketimiz ne alıyor ve borçlu ödemezse kaç lira ödeyeceğiz?' İki cevabın da rakamı varsa karar yönetilebilir, ilk cevap 'hiç', ikincisi 'sekiz buçuk milyon' ise; imzaladığınız şey destek değil, tek taraflı bir risk devridir; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: müteselsil kefalet, şirketi tek taraflı yükümlülük altına sokar.