İhaleye konan yurtdışı eğitim gezisinin maliyeti dokümanda gösterilir mi?

Çünkü isteklilerden fiyatlaması istenen şeyin kendisi fiyatlanamaz haldeydi, 2022 denetiminde aynen: 'yüklenici tarafından karşılanacak kurum teknik personelinin yurtdışı gezi masraflarına ilişkin MALİYET HESABI YAPILMASINA İMKAN VEREN BİLGİLERE ihale dokümanında YER VERİLMEDİĞİ' tespit edilmiştir. Sözleşmenin 36.6'ncı maddesi geziyi tanımlamış, teknik gelişmeleri izleme, test-deneylere yerinde ve menşeinde refakat, 100 adam/gün, masraflar yükleniciye, ama denetçinin aradığı sorular cevapsızdır: hangi ülke, kaç kişi, kaç gün, hangi konaklama standardı, eğitim içeriği ne, toplam maliyet sınırı ne? Bu boşluk iki ilkeyi birden zedeler: 4734 m.5'in saydamlık-rekabet ilkeleri, istekliler bilinmeyen bir masrafı ya yüksek risk primiyle fiyatlar ya da hiç fiyatlamadan üstlenir; ve tekliflerin eşit koşullarda hazırlanabilirliği, her istekli aynı belirsizliği farklı okursa, teklifler karşılaştırılamaz hale gelir. Olayın sonu da öğreticidir: gezi, yüklenicinin talebi ve 2020/5 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (tasarruf tedbirleri) gözetilerek iptal edilmiş; bedeli piyasa araştırmasıyla 225.654 TL hesaplanıp hakedişten kesilmiştir, yani o 'bedava' görünen madde; baştan beri teklifin içinde duran, sonunda sökülüp çıkarılabilen somut bir maliyetti.

Analiz: (1) 'Masraflar yükleniciye' formülü; maliyeti yok etmez, gizler: dokümanda ölçüsü olmayan yükümlülük, teklife giren görünmez kalemdir: idare; hem o kalemin bedelini işin fiyatında öder hem ne ödediğini bilmez, iptal sonrası kesilen 225 bin TL; bu görünmezin faturasının ilk kez görünür halidir (şartname-araç-telefon ve harcırah-ihale-kalemi dosyalarının eğitim sürümü: dokümanda ölçülmeyen yük, teklifte ölçüsüz fiyatlanır). (2) İşle bağ kurulabilir; ama kurgu disiplinli olmalıdır: raylı sistem gibi teknik işte kontrol teşkilatının menşe testlerine refakati savunulabilir bir ihtiyaçtır, sorun ihtiyacın kendisi değil, tanımsızlığıdır: KİGT'nin aradığı 'kullanım süre ve şekillerinin dokümanda belirtilmesi' standardı; eğitim-gezi kalemleri için de geçerlidir, kişi/gün, güzergah, içerik, tavan bedel ve iptal halinde kesinti formülü baştan yazılmalıdır. (3) İptal-kesinti mekanizması; dokümansız savunulamazdı: bedel dokümanda yazsaydı kesinti tartışmasız olurdu, yazmadığı için idare; sonradan piyasa araştırmasıyla bedel kurmak zorunda kaldı: bu yöntem bu kez başka soruyu doğurur, kesilen tutar doğru mu? Baştan yazılan rakam; sonradan kurulan rakamdan her zaman güçlüdür. (4) Tasarruf genelgeleri; bu kalemleri ayrıca süzer: yurtdışı gezi-eğitim organizasyonları genelge kısıtlarının tam hedefindedir, ihale yoluyla dolaylı finanse etmek, kısıtı dolanmak olarak okunur: ihtiyaç gerçekse usulü, idarenin kendi görevlendirme-izin düzenidir.

Yapılacaklar: (1) Doküman standardı: eğitim-gezi-organizasyon içeren her ihale maddesinde kişi sayısı, süre, yer, içerik, konaklama standardı ve tavan bedel; birim fiyat cetvelinde ayrı satır olarak gösterilsin. (2) Mevcut sözleşme taraması: benzer tanımsız yükümlülük taşıyan sözleşmeler tespit edilip bedelleri belgeli biçimde netleştirilsin; ifa edilmeyenler hakediş kesintisiyle tasfiye edilsin. (3) Genelge süzgeci: yurtdışı eğitim-gezi kalemleri tasarruf mevzuatı yönünden ön kontrole bağlansın; gerekli olanlar idarenin resmi görevlendirme usulüyle yürütülsün. (4) Teklif sağlığı: doküman onay listesine 'her yükümlülüğün maliyeti hesaplanabilir mi' sorusu eklensin.

Uygulama önerisi: yükleniciye yüklenen her ek yükümlülükte tek soruluk hesap testi uygulayın: 'bir istekli bu maddenin kendisine maliyetini dokümandaki bilgiyle hesaplayabilir mi?' Hesaplayabiliyorsa rekabet sağlıklıdır, hesaplayamıyorsa o madde; fiyatın içinde yüzen bir belirsizliktir; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: maliyet hesabına imkan veren bilgilere dokümanda yer verilmemiştir.