Zararı sermayeyi aşan şirkette yönetim ne yapmak zorunda?

Kanunun otomatik çalışan alarmının susturulduğunu, 2023 denetiminde aynen: 'şirketin uğradığı zararın ödenmiş sermayesinin TAMAMINI KARŞILIKSIZ bıraktığı' ve yönetim kurulu ile genel kurulun 'bu konu hakkında herhangi bir girişimde bulunmadığı' tespit edilmiştir, rakamlar çarpıcıdır: 186.000 TL sermayeye karşılık, geçmiş yıl karları düşüldükten sonra bile 34 milyon TL'yi aşan net zarar. Mekanizma TTK m.376'dadır ve kademelidir: sermaye + kanuni yedek akçelerin yarısı zararla karşılıksız kalırsa, yönetim kurulu genel kurulu hemen toplantıya çağırır ve iyileştirici önlemleri sunar; üçte ikisi karşılıksız kalırsa, derhal toplanan genel kurul ya sermayenin üçte biriyle yetinmeye (azaltım) ya sermayenin tamamlanmasına karar vermek zorundadır, ve kanunun en sert cümlesi: bu yönde karar alınmazsa 'şirket KENDİLİĞİNDEN SONA ERER': yani hareketsizlik; bir ihmal değil, şirketin hukuken infisah halinde yaşatılmasıdır.

Analiz: (1) 'Belediye arkasında' düşüncesi; m.376'yı devre dışı bırakmaz: madde, ortağın kim olduğuna bakmaz, kamu sermayeli şirket de aynı eşiklere tabidir: dahası kamu ortaklı şirkette hareketsizlik daha da pahalıdır, kendiliğinden sona ermiş sayılabilecek bir şirketin yaptığı ihaleler, istihdam, sözleşmeler: hepsi hukuki geçerlilik tartışmasına açılır (sermaye-taahhüdü ve zarar-eden-şirket dosyalarının kriz katı: alarmı duymayan yönetim, enkazın da sahibidir). (2) Yükümlülük şahsen yönetim kurulunundur: m.376 çağrı görevini yönetim kuruluna verir, çağrılmayan genel kurul, sunulmayan iyileştirme raporu: TTK m.553 sorumluluk davalarının hazır zeminidir, zarar büyüdükçe 'zamanında toplasaydınız' sorusu yöneticilerin şahsi risk hanesine yazılır. (3) İyileştirme; gerçekçi bir reçete olmalıdır: sermaye artırımı (belediye iştirak politikası ve kaynak aktarım kurallarıyla uyumlu), zarar üreten faaliyetlerin fiyat-maliyet analizi, hizmet bedellerinin gerçek maliyete çekilmesi, personel şirketlerinde zararın klasik kökü: belediyeye maliyetine-altında fatura kesilmesidir, m.376 masası; aynı zamanda bu fiyatlama hatasının düzeltileceği masadır. (4) Ara bilanço ve kayıt disiplini şarttır: kaybın hangi eşikte olduğu ancak doğru bilançoyla bilinir, tablo gecikirse eşik aşımı da geç fark edilir: mali tabloların zamanında çıkarılması, m.376'nın ön şartıdır.

Yapılacaklar: (1) Derhal çağrı: yönetim kurulu m.376 kapsamında genel kurulu toplantıya çağırsın; sermaye kaybını gösteren bilanço ve iyileştirici önlemler raporu sunulsun. (2) Karar: genel kurulda sermayenin tamamlanması, artırımı veya azaltım seçeneklerinden biri karara bağlansın; belediye cephesinde gerekli meclis-bütçe adımları eş zamanlı yürütülsün. (3) Kök neden: zararın kaynağı (fiyatlama, personel maliyeti, faaliyet yapısı) analiz edilip hizmet bedelleri gerçek maliyet esasına çekilsin. (4) İzleme: sermaye kaybı eşikleri (1/2 ve 2/3) her bilanço döneminde kontrol listesine bağlansın; eşik aşımında otomatik gündem maddesi oluşsun.

Uygulama önerisi: şirket bilançosu her kapandığında tek soruluk alarm testi uygulayın: 'zarar; sermaye + yedeklerin yarısını veya üçte ikisini aştı mı ve aştıysa genel kurul ne karar aldı?' Karar gösterilebiliyorsa şirket hukuken ayaktadır, gösterilemiyorsa yaşattığınız şey şirket değil, kanunen sona ermiş bir tabeladır; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: sermaye karşılıksız kalmasına rağmen gerekli işlemler yapılmamıştır.