Şirket, kira bedelini reklam takasıyla eritebilir mi?

Üç katmanlı sorun olarak, 2023 denetiminde aynen: 'reklam alanlarını işletme hakkı BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNE ait olmasına rağmen; şirketçe taşınmaza bir adet LED EKRAN koyulduğu, ekranın üçüncü kişiye kiralandığı ancak KİRA BEDELİ TAHSİL EDİLMEYEREK aynı kişiyle kira bedeli kadar REKLAM ANLAŞMASI yapıldığı' tespit edilmiştir. Zemin 5216'dadır: m.7/g, ana arterlerde ilan-reklam yerlerini ve şekil-ebadını belirleme yetkisi büyükşehirindir; m.26, işletme devri düzeni bellidir: şirketin kendi kararıyla reklam altyapısı kurup işletmesi; yetki katmanını atlar, bedelin takasla kapatılması ise geliri kayıt ve denetim dışına taşır.

Analiz: (1) Takas; iki sözleşmeyi de karartır: kira nakden tahsil edilse, gelir kaydı, faturası, KDV'si ve denetlenebilir bir izi olurdu; karşı reklam hizmeti ayrı alınsa, ihtiyacı, şartnamesi, bedel karşılaştırması sorgulanırdı: ikisini birbirine mahsup etmek, hem gelirin gerçekliğini hem giderin gerekliliğini aynı anda test edilemez kılar: şirket gerçekten o kadar reklama ihtiyaç duyuyor muydu, ekran kirası piyasaya göre doğru muydu, iki soru da cevapsız kalır (yemek-kartı-komisyonu ve ciro-payı dosyalarının barter sürümü: kamu şirketinde takas, iki kör işlemin toplamıdır). (2) Yetkisiz zeminde kurulan gelir; kalıcı olamaz: reklam yeri belirleme büyükşehirdeyken şirketin LED işletmesi, Tepebaşı-pano dosyasının şirket sürümüdür: büyükşehir cephesinden kaldırma-ecrimisil riski; reklam verene karşı da sözleşme güvenliği sorunu üretir. (3) Nakit disiplini; şirket yönetiminin ilk görevidir: tahsil edilmeyen kira, bilançoda ne alacak ne gelir olarak sağlıklı durur: takas anlaşmaları yazılı-bedelli-faturalı yapılmadıkça, iki tarafın defterinde de gölge işlem doğar, vergisel boyut (karşılıklı fatura-KDV) ayrıca sakatlanır. (4) Düzeltme üç adımlıdır: yetki (büyükşehirle reklam işletme düzeninin kurulması), bedel (kiranın nakden-faturalı tahsili; reklam ihtiyacı varsa ayrı ve gerekçeli alım) ve kayıt (geçmiş takas döneminin faturalandırılıp muhasebeleştirilmesi).

Yapılacaklar: (1) Yetki düzenlemesi: LED ekran işletmesi için büyükşehirle izin-tahsis süreci kurulsun; kurulamıyorsa işletme sonlandırılsın. (2) Takasın tasfiyesi: kira alacağı hesaplanıp faturalandırılsın; karşı reklam hizmeti gerçekten alınmışsa ayrı belgeyle giderleştirilip mahsup muhasebesi düzeltilsin, bedel ve piyasa uygunluğu analiz edilsin. (3) Kural: şirketin gelirlerinin takas-barter ile kapatılamayacağı; istisnai takasın yazılı sözleşme-fatura-yönetim onayı şartına bağlı olduğu politika olarak yazılsın. (4) Sorumluluk: takas kurgusunu kuran-onaylayan süreç, gelir kaybı ve vergisel boyutuyla değerlendirilsin.

Uygulama önerisi: her takas teklifinde tek soruluk fatura testi uygulayın: 'bu anlaşmayı iki ayrı faturalı işlem olarak yazabiliyor muyuz?' Yazabiliyorsanız işlem şeffaftır, yazamıyorsanız takas, gelirle giderin karanlıkta el sıkışmasıdır; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: kira bedeli tahsil edilmeden reklam anlaşmasıyla kapatılamaz.