Arıtılan atıksu ile faturalanan miktar neden tutmalı?

Çünkü fark; gelirle hizmet arasındaki açığın ölçüsüdür, 2024 denetiminde aynen: 'atıksu arıtma tesisinde ARITILAN atık su miktarı ile FATURALANDIRILAN atık su miktarı arasında ÖNEMLİ FARKLILIKLARIN olduğu' tespit edilmiştir. İdarenin kendi yönetmeliği çerçeveyi kurar: atıksu bedeli tüketilen her m³ su üzerinden alınır; yalnız kanalizasyondan yararlananlara atıksu tarifesi uygulanır ve 'suyu fiilen tüketen ve atık su üreten herkesin idareyle ABONE SÖZLEŞMESİ yapması ŞARTTIR', tesise ulaşan her metreküp; birilerinin ürettiği atıksudur: faturada karşılığı yoksa, o birileri ya kayıtsızdır ya eksik ölçülmektedir.

Analiz: (1) Bu fark; atıksuyun kayıp-kaçak oranıdır: içme suyunda üretilen-faturalanan farkı neyse, arıtmada arıtılan-faturalanan farkı odur, tesis; kimlerden geldiğini bilmediği suyu arıtmakta, maliyetine katlanmakta ama bedelini tahsil edememektedir: her metreküplük açık; enerji-kimyasal-işletme giderinin dürüst abonelerin tarifesine yıkılmasıdır (sayaçsız-mahalle ve kuyu-atıksu dosyalarının tesis ölçeği: debimetre, gelir servisinin de sayacıdır). (2) 'Yağmur suyu' açıklaması; ölçülmeden mazeret olamaz: birleşik sistemlerde yağış karışımı gerçektir, ama payı; kuru-yağışlı dönem debi kıyasıyla hesaplanabilir: hesap yapılmadan tüm fark yağmura yazılırsa; kaçak bağlantılar, sayaçsız kuyu deşarjları ve kayıtsız işletmeler o bulutun arkasına saklanır, denetçinin aradığı, farkın ayrıştırılmış açıklamasıdır. (3) Ayrıştırmanın tekniği bellidir: bölge bazlı debi ölçümleri, gece minimum debi analizleri (evsel tüketimin durduğu saatlerdeki akış; sızma-kaçağın işaretidir), büyük kullanıcıların deşarj-fatura kıyası, kuyu kullanıcılarının deşarj sayaçları, hepsi mevcut mühendislik pratikleridir: veri toplandıkça fark; adres adres mükellef listesine dönüşür. (4) Gelir boyutu tarife dengesini de düzeltir: kayıt altına alınan her deşarj; hem yeni tahakkuk hem tesis maliyetinin adil dağılımıdır, tam maliyet esaslı tarife tartışmaları, ancak doğru matrahla anlamlıdır.

Yapılacaklar: (1) Fark analizi: tesis giriş debileri ile bölge faturalama verileri eşleştirilip fark; yağış-sızma-kaçak bileşenlerine ayrıştırılsın (kuru dönem kıyası-gece debisi yöntemleriyle). (2) Saha taraması: farkın yoğunlaştığı hatlarda kaçak bağlantı-kayıtsız deşarj taraması yapılsın; tespit edilenlere abonelik-tahakkuk ve yaptırım süreçleri uygulansın. (3) Ölçüm altyapısı: büyük deşarjcılara ve kuyu kullanıcılarına deşarj ölçümü zorunluluğu; hat bazlı debimetre yatırım planı kurulsun. (4) Rapor rutini: 'arıtılan-faturalanan' oranı aylık yönetim göstergesi olsun; iyileşme hedefi performans programına yazılsın.

Uygulama önerisi: her ay tesis raporunda tek soruluk oran testi uygulayın: 'bu ay arıttığımız suyun yüzde kaçının faturası kesildi?' Oran izleniyor ve iyileşiyorsa gelir korunuyordur, soru hiç sorulmuyorsa tesis, bedelini kimseden almadığı bir hizmeti büyütüyordur; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: arıtılan ile faturalandırılan miktar arasında önemli fark bulunmaktadır.