Dev projede yaklaşık maliyet belgesiz analizle kurulur mu?

Ağır değerlendirilmiştir, 2024 denetiminde iki başlık birden yazılmıştır: 'yaklaşık maliyetin HATALI BELİRLENDİĞİ' ve 'PATLAYICI kullanılarak imalatı gerçekleştirilen tünel yapımına ilişkin ödemelerin, TÜNEL SONDAJ MAKİNESİ (TBM) ile imalat için belirlenen birim fiyattan ödendiği.' Yaklaşık maliyet cephesinde mevzuat nettir: 4734 m.9 ve Yapım Yönetmeliği m.9-10, maliyet; arazi-zemin etüdü, proje, mahal-metraj listeleri ve analizlere dayanır, dayanaklarıyla birlikte hesap cetvelinde gösterilir. Emsalde ise: ana pozun analizi imzasız dijital nüshadır; ekipman bileşenlerinin (lokomotif, vinç, fan, kompresör, pompalar, ray-travers vb.) fiyatlarına dair hiçbir tevsik edici belge sunulamamış; bulunan tek teklif yazısındaki bedeller ile analizde kullanılan bedeller birbiriyle uyuşmamış ve güncellemenin nasıl yapıldığı açıklanamamıştır.

Analiz: (1) Dayanaksız yaklaşık maliyet; büyük projede küçük bir kusur değildir: sınır değer, aşırı düşük sorgusu, fiyat dışı unsurlar ve nihayet sözleşme bedeli, hepsi bu hesaba yaslanır: milyarlık bir işte analizin arşivsiz-imzasız olması; işin bütün fiyat mimarisini savunmasız bırakır, denetim yazıyla belge istediğinde dosyadan çıkanlar, hesabın kalitesinin en dürüst fotoğrafıdır (şişkin-proforma ve fatura-sonrası-tutanak dosyalarının mega proje sürümü: cetvelin gücü, klasöründeki dayanak kadardır). (2) Döviz cinsi belirleme ayrıca disiplin ister: ekipman fiyatlarının döviz üzerinden tekliflerle kurulması; kur-tarih-çevrim kayıtlarının da cetvelde durmasını gerektirir, kaydı olmayan çevrim, güncellemesi açıklanamayan bedel üretir. (3) İmalat yöntemi değişirse poz da değişir: TBM pozu; makinenin amortismanı-segmenti-enerjisiyle fiyatlanmış bir bileşimdir, aynı metrelerin patlayıcıyla (klasik yöntemle) açılması; başka bir maliyet dünyasıdır: yöntem değişikliğinde yeni birim fiyatın (sözleşmedeki yeni fiyat düzenleme mekanizmasıyla) tespiti gerekir, pahalı pozdan ödemeye devam etmek; aradaki farkı hakediş hakediş kamu zararına yazmaktır. (4) Kontrol teşkilatının rolü: imalat yönteminin sahada değiştiğini bilen ve hakedişi yine eski pozdan imzalayan zincir; 'poz sözleşmede vardı' savunmasına sığınamaz, poz; yapılan işin tarifiyle eşleştiği sürece geçerlidir.

Yapılacaklar: (1) Fark hesabı: patlayıcıyla imal edilen kesimler için yönteme uygun analiz-birim fiyat tespiti yapılsın; TBM pozundan ödenen tutarlarla farkı hesaplanıp tahsil-sorumluluk süreci hukukla yürütülsün. (2) Dayanak arşivi: yürüyen büyük projelerin yaklaşık maliyet klasörleri (analiz-teklif-çevrim-imza) tamamlansın; imzasız-teyitsiz analizle ihaleye çıkılmaması iç kurala bağlansın. (3) Yöntem-poz kilidi: kontrol teşkilatı talimatına 'imalat yöntemi değişikliğinde hakediş, yeni fiyat tespiti tamamlanmadan eski pozdan ödenemez' kuralı yazılsın. (4) Kurumsal ders: benzer büyük ihalelerin hazırlık dosyaları (zemin etüdü-proje-analiz) örneklem denetimden geçirilsin; eksikler ihale takvimlerinden önce kapatılsın.

Uygulama önerisi: her büyük ihale dosyasında tek soruluk klasör testi uygulayın: 'denetim yarın bu pozun analizini isterse, imzalı ve teklifle uyumlu dosyayı aynı gün verebilir miyiz?' Verebiliyorsanız hesap sağlamdır, veremiyorsanız fiyat, kurumsal hafızası olmayan bir rakamdır; ve denetçi bunu iki başlıkla yazar: yaklaşık maliyet hatalı, ödeme yanlış pozdan.