GSM listesine yeni eklenen tesisleri kim ruhsatlandırır?

Görünmüştür, 2023 denetiminde aynen: 'birinci sınıf gayrisıhhi müesseseleri ruhsatlandırma ve denetleme görevi 5216 ile büyükşehir belediyelerine verildiği halde; 5987 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (2022) ile listeye DAHİL OLAN üretim tesislerinin ruhsatlandırma ve denetim çalışmalarına BAŞLANILMADIĞI.' Dayanak çifttir: 5216 m.7/j, gıda ile ilgili olanlar dahil birinci sınıf GSM'leri ruhsatlandırmak ve denetlemek büyükşehirin görevidir; m.7/i, çevrenin, tarım alanlarının ve su havzalarının korunması da öyle. Kararnamenin eklediği liste ise hafife alınacak gibi değildir: biyodizel depolama, boya üretim atölyeleri, günde 100 kesim ünitesi üstü kesimhaneler, 50 bin adet/gün üstü kanatlı kesimi, 30 ton/gün üstü zeytinyağı tesisleri, tehlikeli atık ara depolama, arıtma çamuru bertarafı, 500 m³ üstü biyogaz, 20 MW üstü atık yakma, liman tesisleri, kağıt üretimi, yani ilin en riskli üretim halkası.

Analiz: (1) GSM listesi yaşayan bir metindir: sınıf listeleri kararnameyle güncellenir, bir tesisin 1'inci sınıfa alınması; ruhsat yetkisini o gün ilçeden büyükşehire taşır: mevzuat takibi yapılmayan idarede tesisler; eski sınıf ruhsatıyla veya hiç ruhsatsız, iki idarenin arasındaki boşlukta çalışır, bulgunun özü kötü niyet değil, listeyi kimsenin okumamış olmasıdır. (2) Boşluğun fiyatı risktir: 1'inci sınıf GSM; yangın-patlama-kimyasal sızıntı-koku-atık riskinin en yüksek olduğu gruptur, sağlık koruma bandı, çevre izinleri, itfaiye raporu gibi şartlar tam da bu yüzden ağırdır: denetimsiz geçen her yıl; olası bir kazada 'yetkili idare neredeydi' sorusunun cevabını büyükşehirin aleyhine yazar (ruhsatsız-işyeri ve iskansız-yapı dosyalarının sanayi ölçeği). (3) İş; envanterle başlar: sanayi-ticaret odası kayıtları, çevre izin-lisans verileri, OSB dışı tesis listeleri, ilçe ruhsat arşivleri çaprazlanır, kararname kapsamına giren tesislerin il haritası çıkarılır: hangi tesis hangi sınıfta, ruhsatı kimden-hangi tarihli, bu tablo olmadan ne ruhsat çağrısı ne denetim programlanabilir. (4) Devir düzeni: daha önce ilçelerce ruhsatlanmış olup 1'inci sınıfa yükselen tesislerin dosyaları protokolle devralınmalı; işletmelere makul süreli bildirimle 1'inci sınıf GSM başvurusu yaptırılmalı, geçiş; tesisleri kapatarak değil, takvimli ruhsatlandırmayla yönetilir.

Yapılacaklar: (1) Envanter: 5987 kapsamına giren tesis türleri için il genelinde tespit çalışması (oda-çevre-ilçe verileri + saha); sınıf-ruhsat durumu tablosu çıkarılsın. (2) Ruhsat programı: tespit edilen tesislere başvuru çağrısı ve takvim; inceleme kurulu (sağlık koruma bandı-çevre izni-itfaiye) kapasitesi buna göre planlansın. (3) Denetim rutini: 1'inci sınıf GSM'ler için yıllık denetim programı; ruhsatsız çalışanlara Yönetmelik gereği süre verme-men süreçleri işletilsin. (4) Mevzuat nöbeti: GSM listelerini değiştiren düzenlemelerin (kararname-yönetmelik) takibi bir birime yazılı görev olarak verilsin; her değişiklikte 'yetkimize giren-çıkan tesisler' analizi üst yönetime raporlansın.

Uygulama önerisi: ruhsat biriminizde tek soruluk liste testi uygulayın: 'son liste değişikliğinden sonra yetkimize giren tesislerin kaçının dosyası bizde?' Cevap sıfırsa görev fiilen devralınmamıştır, ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: listeye dahil edilen tesisler için çalışmalara başlanılmamıştır.