Kar payı bazı ortaklara ödenip bazılarına bekletilir mi?

Sorundur, 2023 denetiminde aynen: şirketin kar payı dağıtımında 'yalnızca BAZI ortakların kar payını ödediği, DİĞER ortakların kar payını ise halen ÖDEMEDİĞİ', emsal tabloda büyük ortağın (ana belediye) 142,3 milyon TL'lik payı ödenmişken; iki kamu ortağının payları bekletilmiş, bulgu üzerine dahi ancak kısmen kapatılmıştır. Denetimin hükmü tek cümledir: 'TTK'ya göre şirketin bazı ortakların kar payını öderken bazılarını ödememesi söz konusu olamaz.'

Analiz: (1) Temettü; karar anında borçlaşır: genel kurul dağıtım kararını verdiği (ve vade belirlediği) anda; kar payı, her ortak için muaccel bir şirket borcudur, ödeme sırası; ortaklığın büyüklüğüne, siyasi ağırlığına ya da 'nakit duruma' göre kişiselleştirilemez: eşit işlem ilkesi (TTK m.357), pay sahiplerinin aynı durumda eşit muamele görmesini emreder; seçmeli ödeme bu ilkenin kasadaki ihlalidir. (2) 'Hepsi kamu, ne fark eder' yanılgısı: bekletilen ortaklar da (İETT-Metro gibi) kendi bütçeleri, kendi denetimleri olan ayrı tüzel kişilerdir, onların tahsil etmediği temettü; kendi raporlarında takip edilmeyen alacak bulgusudur (temerrüt-faizi, vade-farkı dosyaları): bir grup şirketinde eşitsiz ödeme, zinciri boyunca karşılıklı bulgu üretir. (3) Mahsup; ödeme biçimidir, erteleme değil: ortakla şirket arasında karşılıklı alacaklar varsa belgeli mahsup meşrudur (emsal tabloda kısmen kullanılmıştır), ama mahsup edilmeyen bakiyenin 'beklemesi' için hukuki sebep yoksa; geciken kısım faiz-sorumluluk tartışmasına açılır. (4) Yönetimin sorumluluğu: GK kararını uygulamak YK'nın görevidir (m.369 özen), nakit sıkışıklığı gerçekse çözüm; tüm ortaklara eşit oranlı-takvimli ödeme planını GK'ya onaylatmaktır; sessiz seçmecilik değil.

Yapılacaklar: (1) Bekleyen temettü envanteri: dağıtım kararlarından bu yana ortak bazlı 'tahakkuk-ödenen-mahsup-kalan' tablosu; kalan bakiyeler için derhal ödeme/mahsup takvimi YK kararıyla kurulsun. (2) Eşitlik kuralı yazılsın: kar dağıtım prosedürüne 'tüm ortaklara aynı tarihte, aynı oranda ödeme (ya da GK onaylı eşit takvim)' ilkesi; istisnasız uygulansın. (3) Ortak tarafında takip: payı bekletilen kamu ortakları; alacaklarını tahakkuk kaydına alıp yazılı talep-faiz süreçlerini işletsin, grup içi nezaket, alacak takibinin yerine geçmez. (4) Nakit planlaması: dağıtım kararı GK'ya gelmeden; şirketin ödeme kapasitesi analiz edilsin, dağıtılamayacak karın kararını almak yerine, gerçekçi tutar-takvimle karar almak; hem eşitliği hem itibarı korur.

Uygulama önerisi: temettü gününde tek soruluk eşitlik testi uygulayın: 'bugün ödeme yaptığımız ortak listesi, pay defterindeki listeyle aynı mı?' Aynıysa şirket; ortaklarına karşı tek yüzlüdür, değilse, kasa; ortaklar arasında hiyerarşi kurmuştur ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: bazı ortaklara ödenmiş, diğerlerine ödenmemiştir.